Shloka 45
धृतराष्ट्र–दुर्योधन संवादः
Vāraṇāvata-vivāsana-nīti: Dhṛtarāṣṭra and Duryodhana’s Policy Dialogue
वेदवेदाड़विद्वान् स तपसा दग्धकिल्बिष: । ततः पितृनियुक्तात्मा पुत्रलोभान्महायशा:,वे वेदों और वेदांगोंके विद्वान् तो थे ही, तपस्याद्वारा अपनी सम्पूर्ण पापराशिको दग्ध कर चुके थे। उनका महान् यश सब ओर फैल चुका था। एक समय पितरोंने उनके मनमें पुत्र उत्पन्न करनेकी प्रेरणा दी; अतः द्रोणाचार्यने पुत्रके लोभसे शरद्वानकी पुत्री कृपीको धर्मपत्नीके रूपमें ग्रहण किया। कृपी सदा अन्निहोत्र, धर्मानुष्ठान तथा इन्द्रियसंयममें उनका साथ देती थी
vedavedāṅgavidvān sa tapasā dagdhakilbiṣaḥ | tataḥ pitṛniyuktātmā putralobhān mahāyaśāḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—అతడు వేదవేదాంగాలలో పండితుడు; తపస్సుతో పాపకలుషాన్ని దహించివేశాడు. అతని కీర్తి మహత్తరమైనది. అనంతరం పితృదేవతల ప్రేరణతో, పుత్రకాంక్షచేత ప్రేరితుడై, ఆ మహాయశుడు సంతానోత్పత్తి వైపు మనస్సు మళ్లించాడు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Learning and ritual knowledge are presented as incomplete without inner purification: austerity (tapas) is said to burn away moral taint (kilbiṣa). The verse also frames the pursuit of progeny as connected to ancestral obligation, suggesting that personal desire can align with dharmic duties when guided by the Pitṛs.
Vaiśampāyana describes a renowned, Veda-trained figure who has purified himself through austerities. At this point, the Pitṛs impel his mind toward continuing the lineage, and he becomes motivated by the wish for a son, turning toward the path of household life and begetting offspring.