Shloka 16
धृतराष्ट्र–दुर्योधन संवादः
Vāraṇāvata-vivāsana-nīti: Dhṛtarāṣṭra and Duryodhana’s Policy Dialogue
ज्ञात्वा द्विजस्य चापत्ये धनुर्वेदान्तगस्य ह । स राज्ञे दर्शयामास मिथुनं सशरं धनु:,तदनन्तर गौतमनन्दन शरद्वानके उसी वीर्यसे एक पुत्र और एक कन्याकी उत्पत्ति हुई। उस दिन दैवेच्छासे राजा शन्तनु वनमें शिकार खेलने आये थे। उनके किसी सैनिकने वनमें उन युगल संतानोंको देखा। वहाँ बाणसहित धनुष और काला मृगचर्म देखकर उसने यह जान लिया कि “ये दोनों किसी धरनुर्वेदके पारंगत विद्वान ब्राह्मणकी संतानें हैं” ऐसा निश्चय होनेपर उसने राजाको वे दोनों बालक और बाणसहित धनुष दिखाया। राजा उन्हें देखते ही कृपाके वशीभूत हो गये और उन दोनोंको साथ ले अपने घर आ गये। वे किसीके पूछनेपर यही परिचय देते थे कि “ये दोनों मेरी ही संतानें हैं"
jñātvā dvijasya cāpatye dhanurvedāntagasy ha | sa rājñe darśayāmāsa mithunaṃ saśaraṃ dhanuḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను— వారు ధనుర్వేదంలో పరమ నైపుణ్యం పొందిన బ్రాహ్మణుని సంతానం అని తెలిసికొని, ఆ మనిషి బాణాలతో కూడిన ధనుస్సుతో పాటు ఆ శిశు-యుగలాన్ని రాజుకు సమర్పించెను. ఆయుధమూ కృష్ణమృగచర్మమూ వారి శిక్షణ, కులలక్షణాలను సూచించెను. కరుణతో ప్రేరితుడైన రాజు శంతనువు వారిని తన సంరక్షణలోకి తీసుకొని, తరువాత “వీరు నా పిల్లలే” అని పరిచయం చేసెను.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights a ruler’s dharma of protection: recognizing signs of disciplined upbringing and noble conduct, the king responds with compassion and assumes responsibility for vulnerable children.
A man (from the king’s party) identifies two infants as the offspring of a brahmin expert in archery by the presence of a bow, arrows, and black antelope-skin, and then shows them to King Śantanu, who takes them home and has them presented as his own.