Shloka 70

Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)

Devanagari script

ततो भीमस्तदा नागै: कृतस्वस्त्ययन: शुचि: । प्राड्मुखश्नोपविष्टश्न॒ रसं पिबति पाण्डव:,तब नागोंने भीमसेनके लिये स्वस्तिवाचन किया। फिर वे पाण्डुकुमार पवित्र हो पूर्वाभिमुख बैठकर कुण्डका रस पीने लगे

Transliteration

tato bhīmastadā nāgaiḥ kṛtasvastyayanaḥ śuciḥ | prāṅmukhaḥ upaviṣṭaḥ rasaṃ pibati pāṇḍavaḥ ||

Translation

అప్పుడు నాగులు భీమసేనునికి స్వస్తివాచనం చేసి ఆశీర్వదించిరి. తదుపరి పాండవకుమారుడు శుచిగా మారి, తూర్పు ముఖంగా కూర్చొని కుండ రసాన్ని పానము చేయసాగెను.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• भीमः: Bhima
• भीमः: Karta
• Type: Noun
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तदा: at that time
• तदा: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय

• नागैः: by the Nagas (serpents)
• नागैः: Karana
• Type: Noun
• Root: नाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• कृतस्वस्त्ययनः: one for whom auspicious rites/benedictions were performed
• कृतस्वस्त्ययनः: Karta
• Type: Adjective
• Root: कृत-स्वस्त्ययन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शुचिः: pure
• शुचिः: Karta
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्राङ्मुखः: facing east
• प्राङ्मुखः: Karta
• Type: Adjective
• Root: प्राङ्-मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उपविष्टः: seated
• उपविष्टः: Karta
• Type: Adjective
• Root: उप-विश् (धातु) → उपविष्ट (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रसम्: juice, essence, liquid
• रसम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पिबति: drinks
• पिबति: Karta
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन

• पाण्डवः: the Pandava (son of Pandu)
• पाण्डवः: Karta
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Bhīma (Bhīmasena)
• Nāgas
• Pāṇḍava (son of Pāṇḍu)
• rasa (juice/essence)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights that powerful acts—especially involving potent substances—are to be approached with ritual propriety: blessings (svastyayana), purification (śuci), and correct orientation (facing east) signal disciplined conduct and respect for sacred procedure.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana narrates that the Nāgas perform an auspicious benediction for Bhīma; once purified, Bhīma sits facing east and drinks the ‘rasa’ (a special juice/essence), indicating a protected, ceremonially framed moment in the episode.