Shloka 6
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
ऐन्द्रे चन्द्रसमायुक्ते मुहूर्तेडभिजितेडष्टमे । दिवामध्यगते सूर्य तिथौ पूर्णेडतिपूजिते,तदनन्तर जब चन्द्रमा ज्येष्ठा नक्षत्रपर थे, सूर्य तुला राशिपर विराजमान थे, शुक्ल पक्षकी 'पूर्णा' नामवाली पञजचमी तिथि थी और अत्यन्त श्रेष्ठ अभिजित् नामक आठवाँ मुहूर्त विद्यमान था; उस समय कुन्तीदेवीने एक उत्तम पुत्रको जन्म दिया, जो महान् यशस्वी था। उस पुत्रके जन्म लेते ही आकाशवाणी हुई--
aīndre candrasamāyukte muhūrte ’bhijiti ’ṣṭame | divāmadhyagate sūrye tithau pūrṇe ’tipūjite ||
ఆపై చంద్రుడు ఐంద్ర నక్షత్రంతో యుక్తుడై ఉండగా, అత్యంత శ్రేష్ఠమైన ‘అభిజిత్’ అనే ఎనిమిదవ ముహూర్తం ప్రవహించగా, సూర్యుడు దివామధ్యంలో ఉండగా, అత్యంత పూజ్యమైన ‘పూర్ణా’ తిథి ఉన్న ఆ పరమ శుభసమయంలో కుంతీదేవి మహాయశస్సుగల ఉత్తమ కుమారుడిని ప్రసవించింది।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the epic motif that major figures arise under marked auspicious signs, suggesting a moral universe where destiny and divine sanction frame human life; it prepares the listener to treat the newborn’s future role as significant and ethically consequential.
Vaiśampāyana describes the precise auspicious calendrical conditions at the time Kuntī gives birth to an illustrious son, and notes that immediately upon the birth a divine voice (ākāśavāṇī) is heard, foreshadowing the child’s importance.