Shloka 10
Droṇa–Drupada Saṃvāda and Droṇa’s Reception at the Kuru Court (द्रोण-द्रुपद-संवादः; कुरुनगरप्रवेशः)
(अधर्म: सुमहानेष स्त्रीणां भरतसत्तम । यत् प्रसादयते भर्ता प्रसाद्य: क्षत्रियर्षभ ।। भृणु चेद॑ महाबाहो मम प्रीतिकरं वच: ।।) “भरतश्रेष्ठ! क्षत्रियशिरोमणे! स्त्रियोंके लिये यह बड़े अधर्मकी बात है कि पति ही उनसे प्रसन्न होनेके लिये बार-बार अनुरोध करे; क्योंकि नारीका ही यह कर्तव्य है कि वह पतिको प्रसन्न रखे। महाबाहो! आप मेरी यह बात सुनिये। इससे आपको बड़ी प्रसन्नता होगी। पितृवेश्मन्यहं बाला नियुक्तातिथिपूजने । उग्र॑ पर्यचरं तत्र ब्राह्मणं संशितव्रतम्,बाल्यावस्थामें जब मैं पिताके घर थी, मुझे अतिथियोंके सत्कारका काम सौंपा गया था। वहाँ कठोर व्रतका पालन करनेवाले एक उग्रस्वभावके ब्राह्मणकी, जिनका धर्मके विषयमें निश्चय दूसरोंको अज्ञात है तथा जिन्हें लोग दुर्वासा कहते हैं, मैंने बड़ी सेवा-शुश्रूषा की। अपने मनको संयममें रखनेवाले उन महात्माको मैंने सब प्रकारके यत्नोंद्वारा संतुष्ट किया
vaiśampāyana uvāca | adharmaḥ sumahān eṣa strīṇāṃ bharatasattama | yat prasādayate bhartā prasādyaḥ kṣatriyarṣabha || śṛṇu ced mahābāho mama prītikaraṃ vacaḥ || pitṛveśmany ahaṃ bālā niyuktātithipūjane | ugraṃ paryacaraṃ tatra brāhmaṇaṃ saṃśitavratam ||
కుంతి పలికెను—భరతశ్రేష్ఠా, క్షత్రియర్షభా! స్త్రీలకు ఇది మహాధర్మభంగం: భర్తే భార్య ప్రసన్నత కోసం మళ్లీ మళ్లీ వేడుకోవలసి రావడం; ఎందుకంటే భర్తను సంతోషపెట్టడం స్త్రీ ధర్మం. మహాబాహో! నా మాట వినండి; అది మీకు ఆనందం కలిగిస్తుంది. నేను బాలికగా పితృగృహంలో ఉన్నప్పుడు, అతిథి పూజా సేవ నాకు అప్పగించబడింది. అక్కడ కఠిన వ్రతధారుడైన, ఉగ్ర స్వభావమున్న ఒక బ్రాహ్మణుని నేను శ్రద్ధగా సేవించితిని.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames a normative ethical claim about household dharma: it is improper (adharma) if a husband must repeatedly plead for a wife’s goodwill; instead, the wife is expected to maintain harmony by keeping the husband pleased. It also elevates atithi-dharma (hospitality) and strict observance of vows as markers of virtue.
The speaker addresses a heroic kṣatriya with counsel on propriety and then begins a personal recollection: as a girl in her father’s home, she was assigned the duty of honoring guests and there served a stern, vow-observant brāhmaṇa—setting up a backstory that will explain subsequent events.