Shloka 34
पाण्डोः श्राद्धं, सत्यवत्याः वनगमनम्, बाल्यस्पर्धा च
Pāṇḍu’s Śrāddha, Satyavatī’s Withdrawal, and Childhood Rivalry
शीतवातातपसह: क्षुत्पिपासानवेक्षक: । तपसा दुश्चरेणेदे शरीरमुपशोषयन्,, गरमी और आँधीका वेग सहूँगा। भूख-प्यासकी परवा नहीं करूँगा तथा दुष्कर तपस्या करके इस शरीरको सुखा डालूँगा। एकान्तमें रहकर आत्म-चिन्तन करूँगा। कच्चे (कन्द-मूल आदि) और पके (फल आदि)-से जीवन-निर्वाह करूँगा। देवताओं और पितरोंको जंगली फल-मूल, जल तथा मन्त्रपाठ-द्वारा तृप्त करूँगा
śītavātātapasahaḥ kṣutpipāsānavekṣakaḥ | tapasā duścareṇedaṃ śarīram upaśoṣayan ||
వైశంపాయనుడు చెప్పెను— “చలి, గాలి, మండుటెండను సహించెదను; ఆకలి-దాహములను లెక్కచేయను. దుర్భర తపస్సుతో ఈ దేహమును శుష్కముగా చేసెదను. ఏకాంతమున నివసించి ఆత్మచింతనలో నిమగ్నుడనై యుందును. పచ్చి కందమూలములు, పండిన ఫలములచే జీవనము నడుపుదును. అడవి ఫలమూలములు, జలము, మంత్రజపములచే దేవతలను మరియు పితృదేవతలను తృప్తిపరచెదను.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ascetic discipline (tapas) and restraint: willingly enduring physical hardship, reducing attachment to bodily comfort, and maintaining dharmic obligations—especially honoring gods and ancestors—through simple offerings and mantra.
A speaker (reported by Vaiśampāyana) declares a vow-like resolve to live austerely: to tolerate extremes of weather, ignore hunger and thirst, practice severe penance, dwell in solitude for self-reflection, subsist on forest produce, and perform acts that satisfy the gods and the ancestors.