Shloka 17
Ruru–Ḍuṇḍubha Saṃvāda: Śāpa, Mokṣa, and Ahiṃsā-Upadeśa
Chapter 11
दण्डधारणमुग्रत्वं प्रजानां परिपालनम् | तदिदं क्षत्रियस्यासीत् कर्म वै शृणु मे रुरो,“रुरो! दण्डधारण, उमग्रता और प्रजापालन--ये सब क्षत्रियोंके कर्म रहे हैं। मेरी बात सुनो, पहले राजा जनमेजयके यज्ञमें सर्पोकी बड़ी भारी हिंसा हुई। द्विजश्रेष्ठ) फिर उसी सर्पसत्रमें तपस्याके बल-वीर्यसे सम्पन्न, वेद वेदांगोंके पारंगत विद्वान् विप्रवर आस्तीक नामक ब्राह्मणके द्वारा भयभीत सर्पोंकी प्राणरक्षा हुई!
daṇḍadhāraṇam ugrātvaṁ prajānāṁ paripālanam | tad idaṁ kṣatriyasyāsīt karma vai śṛṇu me ruro ||
రురూ, నా మాట విను. దండధారణ, ఉగ్రశక్తి, ప్రజాపాలన—ఇవే క్షత్రియుని యోగ్య కర్తవ్యాలు. పూర్వం రాజు జనమేజయుని యజ్ఞంలో సర్పుల మహా సంహారం జరిగింది; అయితే అదే సర్పసత్రంలో తపోబల-వీర్యసంపన్నుడై, వేదవేదాంగాలలో పారంగతుడైన ద్విజశ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు ఆస్తీకుడు భయపడిన సర్పుల ప్రాణాలను రక్షించాడు.
डुण्ड्रुभ उवाच
Educational Q&A
The verse frames kṣatriya-dharma as disciplined authority: the ruler must wield punishment (daṇḍa) with stern resolve when needed, but always for the protection and welfare of the people. It also gestures to an ethical corrective—unchecked violence (even in ritual) can be restrained by dharma and spiritual power, as exemplified by Āstīka saving the serpents.
Duṇḍrubha addresses Ruru and defines the traditional duties of a kṣatriya—punishment, firmness, and protection. The surrounding narrative recalls Janamejaya’s serpent-sacrifice, where many serpents were being destroyed, and how the learned Brahmin Āstīka intervened through tapas and Vedic mastery to stop the slaughter and protect the serpents.