Shloka 8
धृतराष्ट्रपुत्रनामावलिः (Roster of Dhṛtarāṣṭra’s Children) / Names of the Kauravas in Order
अणीमाण्डव्य इति च ततो लोकेषु गीयते । स गत्वा सदन विप्रो धर्मस्य परमात्मवित्,अणी कहते हैं शूलके अग्रभागको, उससे युक्त होनेके कारण वे मुनि तभीसे सभी लोकोंमें “अणी-माण्डव्य” कहलाने लगे। एक समय परमात्मतत्त्वके ज्ञाता विप्रवर माण्डव्यने धर्मराजके भवनमें जाकर उन्हें दिव्य आसनपर बैठे देखा। उस समय उन शक्तिशाली महर्षिने उन्हें उलाहना देते हुए पूछा--“मैंने अनजानमें कौन-सा ऐसा पाप किया था, जिसके फलका भोग मुझे इस रूपमें प्राप्त हुआ? मुझे शीघ्र इसका रहस्य बताओ। फिर मेरी तपस्याका बल देखो”
aṇīmāṇḍavya iti ca tato lokeṣu gīyate | sa gatvā sadanaṁ vipro dharmasya paramātmavit |
అప్పటినుండి లోకాలలో అతడు “అణీ-మాండవ్యుడు” అని కీర్తింపబడెను. పరమాత్మతత్త్వజ్ఞుడైన బ్రాహ్మణుడు మాండవ్యుడు ధర్ముని సదనమునకు వెళ్లి, దివ్యాసనముపై ఆసీనుడైన ధర్మరాజును చూచెను. అప్పుడు తపోబలసంపన్నుడైన ఆ మహర్షి ఆయనను గద్దించి అడిగెను— “నేను తెలియక చేసిన ఏ పాపం వల్ల నాకు ఇలాంటి ఫలితం కలిగింది? వెంటనే దాని తత్త్వాన్ని చెప్పు; ఆపై నా తపస్సు బలాన్ని చూడు.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical inquiry into karmic justice: even a realized ascetic questions Dharma about disproportionate or seemingly unintended punishment, highlighting the demand that moral law be transparent, proportionate, and accountable.
Māṇḍavya, now known as Aṇī-Māṇḍavya, goes to Dharma’s abode, sees Dharmarāja enthroned, and confronts him—asking what unknown sin caused his suffering and insisting on an immediate explanation, invoking the power of his austerities.