Shloka 1
आदि पर्व, अध्याय 104 — कर्णोत्पत्ति, दानधर्म, वैकर्तन-नामकरण
Karna’s Birth, Gift-Ethic, and the Name Vaikartana
अपर बछ। हक २ तग्रयधिकशततमो< ध्याय: सत्यवतीका भीष्मसे राज्यग्रहण और संतानोत्पादनके लिये आग्रह तथा भीष्मके द्वारा अपनी प्रतिज्ञा बतलाते हुए उसकी अस्वीकृति वैशम्पायन उवाच तत: सत्यवती दीना कृपणा पुत्रगृद्धिनी । पुत्रस्य कृत्वा कार्याणि स्नुषाभ्यां सह भारत,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर पुत्रकी इच्छा रखनेवाली सत्यवती अपने पुत्रके वियोगसे अत्यन्त दीन और कृपण हो गयी। उसने पुत्रवधुओंके साथ पुत्रके प्रेतकार्य करके अपनी दोनों बहुओं तथा शबस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ भीष्मजीको धीरज बँधाया। फिर उस महाभागा मंगलमयी देवीने धर्म, पितृूकूुल तथा मातृकुलकी ओर देखकर गंगानन्दन भीष्मसे कहा--“बेटा! सदा धर्ममें तत्पर रहनेवाले परम यशस्वी कुरुनन्दन महाराज शान्तनुके पिण्ड, कीर्ति और वंश ये सब अब तुम्हींपर अवलम्बित हैं
vaiśampāyana uvāca | tataḥ satyavatī dīnā kṛpaṇā putragṛddhinī | putrasya kṛtvā kāryāṇi snuṣābhyāṃ saha bhārata ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ భారత (జనమేజయ)! ఆపై పుత్రాభిలాషతో ఉన్న సత్యవతీ పుత్రవియోగముచేత అత్యంత దీనురాలై కృశురాలైంది. ఆమె తన ఇద్దరు కోడళ్లతో కలిసి కుమారుని ప్రేతకర్మలను నిర్వహించి, శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్మునికి ధైర్యం చెప్పెను. తరువాత ధర్మమును, పితృకులమును, మాతృకులమును దృష్టిలో ఉంచుకొని ఆ మంగళమయి దేవి గంగానందన భీష్మునితో ఇలా పలికెను—“బిడ్డా! సదా ధర్మనిష్ఠుడైన పరమయశస్వి కురునందన మహారాజు శాంతనువు యొక్క పిండము, కీర్తి, వంశము—ఇవన్నీ ఇప్పుడు నీ మీదనే ఆధారపడి ఉన్నాయి.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid personal grief, royal and familial dharma demands that essential rites and responsibilities be completed; the narrative frames sorrow alongside the ethical pressure to preserve lineage and social order.
After her son’s death, Satyavatī performs his funeral/obsequial duties with her two daughters-in-law; this sets the stage for her subsequent appeal to secure continuation of the Kuru line.