Shloka 8
Kuru Prosperity under Bhīṣma and the Succession of Pāṇḍu (कुरुराष्ट्रसमृद्धिः पाण्डुराज्यप्राप्तिश्च)
(गन्धर्व उवाच त्वं वै सदृशनामासि युद्ध देहि नृपात्मज । नाम चान्यत् प्रगृणीष्व यदि युद्ध न दास्यसि ।। त्वयाहं युद्धमिच्छामि त्वत्सकाशात् तु नामतः । आगतोऊस्मि वृथाभाष्यो न गच्छेन्नामतो यथा ।।) गन्धर्वने कहा--राजकुमार! तुम मेरे सदृश नाम धारण करते हो, अतः मुझे युद्धका अवसर दो और यदि यह न कर सको तो अपना दूसरा नाम रख लो। मैं तुमसे युद्ध करना चाहता हूँ। नामकी एकताके कारण ही मैं तुम्हारे निकट आया हूँ। मेरे नामद्वारा व्यर्थ पुकारा जानेवाला मनुष्य मेरे सामनेसे सकुशल नहीं जा सकता। तेनास्य सुमहद् युद्ध कुरुक्षेत्रे बभूव ह । तयोर्बलवतोस्तत्र गन्धर्वकुरुमुख्ययो: । नद्यास्तीरे सरस्वत्या: समास्तिस्रो&भवद् रण:,तदनन्तर उसके साथ कुरक्षेत्रमें राजा चित्रांगदका बड़ा भारी युद्ध हुआ। गन्धर्वराज और कुरुराज दोनों ही बड़े बलवान थे। उनमें सरस्वती नदीके तटपर तीन वर्षोतक युद्ध होता रहा। अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षासे व्याप्त उस घमासान युद्धमें मायामें बढ़े-चढ़े हुए गन्धर्वने कुरुश्रेष्ठ वीर चित्रांगगका वध कर डाला
gandharva uvāca |
tvaṃ vai sadṛśanāmāsi yuddha dehi nṛpātmaja |
nāma cānyat pragṛṇīṣva yadi yuddha na dāsyasi ||
tvayāhaṃ yuddham icchāmi tvatsakāśāt tu nāmataḥ |
āgato 'smi vṛthābhāṣyo na gacchen nāmato yathā ||
గంధర్వుడు అన్నాడు— “రాజకుమారా! నీవు నా పేరుతో సమానమైన పేరును ధరించావు; కాబట్టి నాకు యుద్ధాన్ని ఇవ్వు. యుద్ధం ఇవ్వలేకపోతే మరో పేరును స్వీకరించు. పేరుల సమానత్వం కారణంగానే నేను నీ వద్దకు వచ్చాను; నా పేరుతో వ్యర్థంగా పిలువబడినవాడు నా సమక్షం నుండి క్షేమంగా వెళ్లలేడు.” ఆపై కురుక్షేత్రంలో ఆ ఇద్దరు బలవంతులైన గంధర్వరాజు మరియు కురు-శ్రేష్ఠుని మధ్య మహాయుద్ధం జరిగింది. సరస్వతి నది తీరంలో మూడు సంవత్సరాలు ఆ సంగ్రామం కొనసాగింది.
(गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how attachment to reputation and the power invested in a “name” can drive conflict: the Gandharva treats shared naming as a claim demanding satisfaction (battle) or renunciation (change of name), showing how honor-culture can override prudence and lead to violence.
A Gandharva confronts a prince, asserting they share the same name and therefore demanding a duel; if the prince refuses, he must adopt a different name. The Gandharva claims that being invoked “in vain” by name cannot end without consequence, using this as justification for forcing combat.