Shloka 52
Āṇīmāṇḍavya–Upākhyāna
The Account of Āṇīmāṇḍavya and the Birth of Vidura
Devanagari script
जातमात्रैव मे देया वराय वरवर्णिनी । ह्ृदि कामस्तु मे कश्नचित् त॑ं निबोध जनेश्वर,'जनेश्वर! जबसे इस सुन्दरी कनन््याका जन्म हुआ है, तभीसे मेरे मनमें यह चिन्ता है कि इसका किसी श्रेष्ठ वरके साथ विवाह करना चाहिये; किंतु मेरे हृदयमें एक अभिलाषा है, उसे सुन लीजिये
Translation
జనేశ్వరా! ఈ సుందరి పుట్టిన నాటి నుంచే ఆమెను శ్రేష్ఠ వరునికి ఇవ్వవలెనని నా మనస్సులో నిశ్చయమున్నది; అయితే నా హృదయంలో ఒక ప్రత్యేక కోరిక ఉంది—దానిని వినుము.
Word by Word
जातमात्राjust-born (girl)
जातमात्रा:
Karta
TypeNoun
Rootजातमात्रा (जात + मात्रा)
FormFeminine, Nominative, Singular
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
मेof me/my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
देयाto be given (in marriage)
देया:
TypeAdjective
Rootदा (देय)
FormFeminine, Nominative, Singular
वरायto a bridegroom
वराय:
Sampradana
TypeNoun
Rootवर
FormMasculine, Dative, Singular
वरवर्णिनीO fair-complexioned lady
वरवर्णिनी:
Sambodhana
TypeNoun
Rootवरवर्णिनी (वर + वर्णिनी)
FormFeminine, Nominative, Singular
हृदिin (my) heart
हृदि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहृद्
FormNeuter, Locative, Singular
कामःa desire
कामः:
Karta
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
मेof me/my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
कश्चित्some (particular)
कश्चित्:
TypePronoun
Rootकश्चित् (क + चित्)
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्that (desire)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
निबोधknow/understand (hear) it
निबोध:
TypeVerb
Rootनि + बुध्
FormImperative, 2, Singular, Parasmaipada
जनेश्वरO lord of men/king
जनेश्वर:
Sambodhana
TypeNoun
Rootजनेश्वर (जन + ईश्वर)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes