Shloka 9
नियोगप्रसङ्गः — The Niyoga Episode: Births of Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu, and Vidura
Devanagari script
अनुग्रहार्थ जगत: सर्वकामदुहां वरा । तां लेभे गां तु धर्मात्मा होमधेनुं स वारुणि:,वह गौ सम्पूर्ण जगतपर अनुग्रह करनेके लिये प्रकट हुई थी तथा समस्त कामनाओंको देनेवालोंमें श्रेष्ठ थी। वरुणपुत्र धर्मात्मा वसिष्ठने उस गौको अपनी होमधेनुके रूपमें प्राप्त किया
Translation
ఆ గోవు సమస్త జగత్తుకు అనుగ్రహం కలుగజేయుటకై ప్రదర్శితమై, అన్ని కోరికలను ప్రసాదించువారిలో శ్రేష్ఠమైనది. వరుణపుత్రుడైన ధర్మాత్మ వశిష్ఠుడు ఆ గోవును తన హోమధేనువుగా పొందెను.
Word by Word
अनुग्रहार्थम्for the purpose of favor/blessing
अनुग्रहार्थम्:
Prayojana
TypeIndeclinable
Rootअनुग्रह-अर्थ
FormAvyaya (accusative used adverbially: 'for the sake of')
जगतःof the world
जगतः:
Sambandha
TypeNoun
Rootजगत्
FormNeuter, Genitive, Singular
सर्वकामदुहाम्granting all desires
सर्वकामदुहाम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootसर्व-काम-दुह्
FormFeminine, Accusative, Singular (duh-śatṛ/agentive: 'milking/giving')
वराम्excellent, best
वराम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootवरा
FormFeminine, Accusative, Singular
ताम्her/that (cow)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
लेभेobtained
लेभे:
Kriya
TypeVerb
Rootलभ्
FormPerfect (Liṭ), 3rd person, Singular, Parasmaipada (middle-like sense: 'obtained for oneself')
गाम्the cow
गाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगो
FormFeminine, Accusative, Singular
तुindeed/but
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
FormAvyaya
धर्मात्माrighteous-souled
धर्मात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्म-आत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
होमधेनुम्the sacrificial cow
होमधेनुम्:
Karma
TypeNoun
Rootहोम-धेनु
FormFeminine, Accusative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
वारुणिःVaruṇa’s son (Vasiṣṭha)
वारुणिः:
Karta
TypeNoun
Rootवारुणि
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes