Shloka 43
अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
पुरा विवस्वत: सर्वे महास्तेषां तथावर: । देवभ्राट् तनयस्तस्य सुभाडिति ततः स्मृतः,पूर्वकालमें दिव:पुत्र, बृहत्, भानु, चक्षु, आत्मा, विभावसु, सविता, ऋचीक, अर्क, भानु, आशावह तथा रवि--ये सब शब्द विवस्वान्के बोधक माने गये हैं, इन सबमें जो अन्तिम 'रवि' हैं वे 'महा' (मही--पृथ्वीमें गर्भ स्थापन करनेवाले एवं पूज्य) माने गये हैं। इनके तनय देवश्राट् हैं और देवभ्राटके तनय सुभ्राट माने गये हैं
purā vivasvataḥ sarve mahāsteṣāṃ tathāvaraḥ | devabhrāṭ tanayastasya subhrāṭ iti tataḥ smṛtaḥ ||
ప్రాచీన కాలంలో ఇవన్నీ వివస్వాన్ (సూర్యుడు) యొక్క పేర్లే. వాటిలో చివరి ‘రవి’ని ‘మహా’గా—భూమికి జీవం ప్రసాదించే, పూజ్యుడైనవాడిగా—గణించారు. అతనివలన దేవభ్రాట్ జన్మించాడు; దేవభ్రాట్ కుమారుడు తరువాత సుభ్రాట్ అని స్మరించబడాడు।
Educational Q&A
The verse preserves traditional memory (smṛti) of sacred lineage: divine names and descendants are not merely labels but markers of cosmic function and venerability, grounding later narratives in an ordered, remembered tradition.
A genealogical note is being recorded: Vivasvān (the Sun) is described through traditional appellations, and a line of descent is stated—Devabhrāṭ is his son, and Subhrāṭ is Devabhrāṭ’s son.