Shloka 12
अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
Devanagari script
बहूनि सम्परिक्रम्य तीर्थान्यायतनानि च | समनतपजञ्चकं नाम पुण्यं द्विजनिषेवितम्,मैं बहुत-से तीर्थों एवं धामोंकी यात्रा करता हुआ ब्राह्मणोंके द्वारा सेवित उस परम पुण्यमय समन्तपंचक क्षेत्र कुरुक्षेत्र देशमें गया, जहाँ पहले कौरव-पाण्डव एवं अन्य सब राजाओंका युद्ध हुआ था
Translation
నేను అనేక తీర్థాలు, పవిత్ర క్షేత్రాలు దర్శిస్తూ, బ్రాహ్మణులు సేవించే పరమ పుణ్యమయమైన ‘సమంతపంచక’ అనే ప్రాంతానికి చేరుకున్నాను.
Word by Word
बहूनिmany
बहूनि:
Karma
TypeAdjective
Rootबहु
FormNeuter, Accusative, Plural
सम्परिक्रम्यhaving gone around / having visited
सम्परिक्रम्य:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-परि-क्रम्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here), Non-finite
तीर्थानिpilgrimage-places, holy fords
तीर्थानि:
Karma
TypeNoun
Rootतीर्थ
FormNeuter, Accusative, Plural
आयतनानिabodes, holy seats
आयतनानि:
Karma
TypeNoun
Rootआयतन
FormNeuter, Accusative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
समन्तपञ्चकम्Samantapañcaka (the sacred region 'five (lakes)')
समन्तपञ्चकम्:
Karma
TypeNoun
Rootसमन्तपञ्चक
FormNeuter, Accusative, Singular
नामby name
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
पुण्यम्holy, meritorious
पुण्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपुण्य
FormNeuter, Accusative, Singular
द्विजनिषेवितम्frequented/served by Brahmins (twice-born)
द्विजनिषेवितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootद्विजनिषेवित
FormNeuter, Accusative, Singular, क्त (past passive participle), सेव्
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes