Shloka 15
Adhyaya 70: आदिसर्गः—महत्-अहङ्कार-तन्मात्रा-भूतसृष्टिः, ब्रह्माण्डावरणम्, प्रजासर्गः, त्रिमूर्ति-शैवाधिष्ठानम्
Devanagari script
बिभर्ति मानं मनुते विभागं मन्यते ऽपि च पुरुषो भोगसंबन्धात् तेन चासौ मतिः स्मृतः
Transliteration
bibharti mānaṃ manute vibhāgaṃ manyate 'pi ca puruṣo bhogasaṃbandhāt tena cāsau matiḥ smṛtaḥ
Translation
భోగసంబంధం వల్ల పురుషుడు (బద్ధజీవుడు) అభిమానాన్ని ధరిస్తాడు, విభాగాలను ఊహిస్తాడు, అభిప్రాయానికి అంటిపెట్టుకుంటాడు; అందుకే ఆ స్థితి ‘మతి’ అని స్మరించబడుతుంది।
Word by Word
बिभर्ति (bibharti)bears/maintains
बिभर्ति (bibharti):
मानं (mānaṃ)self-regard, egoic pride
मानं (mānaṃ):
मनुते (manute)thinks, conceives
मनुते (manute):
विभागं (vibhāgaṃ)division, differentiation
विभागं (vibhāgaṃ):
मन्यते (manyate)imagines, believes
मन्यते (manyate):
अपि (api)also
अपि (api):
च (ca)and
च (ca):
पुरुषः (puruṣaḥ)the individual soul/experiencer (pashu in bondage)
पुरुषः (puruṣaḥ):
भोग-संबन्धात् (bhoga-saṃbandhāt)due to connection with enjoyment/experience
भोग-संबन्धात् (bhoga-saṃbandhāt):
तेन (tena)therefore/by that
तेन (tena):
च (ca)and
च (ca):
असौ (asau)this (state/principle)
असौ (asau):
मतिः (matiḥ)mind, cognition, conditioned intellect
मतिः (matiḥ):
स्मृतः (smṛtaḥ)is called/remembered as
स्मृतः (smṛtaḥ):
Speaker
Suta Goswami (narrating to the Sages of Naimisharanya)