Home›Garuda Purana›Moksha Sadhana Prakarana›Adhyaya 28›Shloka 8
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 8

Multi-form Manifestations, Indra–Kāma Incarnations, Pravāha, and the Twofold Buddhi

Sense-Discipline and Exclusive Refuge in Viṣṇu

Devanagari script

या रेवती रैवतस्यैव पुत्री सा वारुणी बलभद्रस्य पत्नी / सौपर्णनाम्नी बलपत्नी खगेन्द्र यास्तास्तिस्रः षड्विष्णोश्च स्त्रीभ्यः / द्विगुणाधमा रुद्रशेषादिकेभ्यो दशाधमा त्वं विजानीहि पौत्र

Transliteration

yā revatī raivatasyaiva putrī sā vāruṇī balabhadrasya patnī / sauparṇanāmnī balapatnī khagendra yāstāstisraḥ ṣaḍviṣṇośca strībhyaḥ / dviguṇādhamā rudraśeṣādikebhyo daśādhamā tvaṃ vijānīhi pautra

Translation

రైవతుని కుమార్తె రేవతి, బలభద్రుని భార్య వారుణి, అలాగే బలుని భార్య సౌపర్ణా—ఓ ఖగేంద్రా—ఈ ముగ్గురు విష్ణుసంబంధమైన ఆరు స్త్రీలలో లెక్కించబడుతారు. ఓ పౌత్రా, రుద్రుడు, శేషుడు మొదలైనవారితో పోల్చితే వీరి గణన రెండు రెట్లు తక్కువగా, మరొక ప్రమాణంలో పది రెట్లు తక్కువగా ఉందని తెలుసుకో.

Word by Word
याshe who
या:
कर्ता (relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
रेवतीRevatī
रेवती:
कर्ता/विधेय (apposition)
TypeNoun
Rootरेवती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
रैवतस्यof Raivata
रैवतस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootरैवत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (only/indeed)
पुत्रीdaughter
पुत्री:
विधेय (predicate noun)
TypeNoun
Rootपुत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साshe
सा:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वारुणीVāruṇī
वारुणी:
विधेय (predicate noun)
TypeNoun
Rootवारुणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
बलभद्रस्यof Balabhadra
बलभद्रस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootबलभद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
पत्नीwife
पत्नी:
विधेय
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सौपर्ण-नाम्नीnamed Sauparṇā
सौपर्ण-नाम्नी:
कर्तृविशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootसौपर्ण (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सौपर्णं नाम यस्याः) / नाम्नी-शब्दः (नामन्)
बल-पत्नीwife of Bala (Balarama)
बल-पत्नी:
विधेय/कर्ता
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक) + पत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बलस्य पत्नी)
खगेन्द्रO lord of birds (Garuḍa)
खगेन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootखगेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
याःwho (those women)
याः:
कर्ता (relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धसूचक
ताःthose
ताः:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तिस्रःthree
तिस्रः:
कर्तृविशेषण
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण
षट्six
षट्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या (indeclinable numeral), 'स्त्रीभ्यः' इत्यस्य विशेषण
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
स्त्रीभ्यःthan (other) women
स्त्रीभ्यः:
अपादान (comparison source)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी/षष्ठी (Ablative/Genitive), बहुवचन; तुलनार्थे पञ्चमी (than/from)
द्वि-गुण-अधमाtwice inferior
द्वि-गुण-अधमा:
विधेयविशेषण
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या) + गुण (प्रातिपदिक) + अधम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-पूर्वपदसमासः (द्विगुणा) + विशेषण (अधमा)
रुद्र-शेष-आदिकेभ्यःthan Rudra, Śeṣa, and others
रुद्र-शेष-आदिकेभ्यः:
अपादान (comparison source)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), बहुवचन; द्वन्द्वः (रुद्रशेषौ) + आदिशब्देन समाहारः; तुलनार्थे पञ्चमी
दश-अधमाtenfold inferior
दश-अधमा:
विधेयविशेषण
TypeAdjective
Rootदश (संख्या) + अधम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (दशाधमा = 'tenfold inferior')
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
विजानीहिknow/understand
विजानीहि:
क्रिया (command)
TypeVerb
Rootवि+ज्ञा (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पौत्रO grandson
पौत्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootपौत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
Speaker

Lord Vishnu (addressing Garuda, Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Purāṇic taxonomy of divine manifestations/consorts; comparative ‘reckoning’ indicates graded cosmological status or enumerative doctrine.

Vedantic Theme: Nāma-rūpa plurality within an ordered cosmos; knowledge (jñāna) as right understanding of purāṇic categories (not ultimate non-dual resolution, but doctrinal clarity).

Application: Use scriptural lists as aids to remembrance and theological orientation; avoid pride in ‘rank’—treat hierarchy as symbolic of functions/guṇas rather than social superiority.

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 3.28.9 (tri-rūpā/dvi-rūpā explanation); Garuda Purana 3.28.6 (Śrī as Lakṣmī-aṃśa)

Characters & Entities
R
Revatī
R
Raivata
V
Vāruṇī
B
Balabhadra (Balarāma)
S
Sauparṇā
B
Bala
V
Viṣṇu
R
Rudra
Ś
Śeṣa
G
Garuda (Khagendra)

FAQs

The verse functions as a catalog entry in a genealogical/hierarchical listing, identifying specific divine consorts and placing them within a counted set associated with Viṣṇu.

Viṣṇu addresses Garuḍa directly (“khagendra”) and instructs him to ‘know’ a specific classification, reflecting the teaching-and-enumeration mode common in their dialogue.

Use it as a reference point for accurate recitation, study, and archival indexing of Puranic names and relationships—supporting correct lineage-based understanding in traditional readings.

←Previous Verse
Next Verse→