Shloka 104

Veṅkaṭeśa-Māhātmya: Varāha Prelude, Descent of Śeṣācala, Svāmipuṣkariṇī and the Network of Tīrthas

with Dāna-Lakṣaṇas

ह्रस्वं तथा वर्तुलं नीलवर्णं सूक्ष्मं मुखं मुखचक्रं सुशुद्धम् / सुवेणुयुक्तं वासुदेवाभिधेयं दानं कलौ दुर्लभं तस्य भद्रे

hrasvaṃ tathā vartulaṃ nīlavarṇaṃ sūkṣmaṃ mukhaṃ mukhacakraṃ suśuddham / suveṇuyuktaṃ vāsudevābhidheyaṃ dānaṃ kalau durlabhaṃ tasya bhadre

హ్రస్వముగా, వృత్తాకారముగా, నీలవర్ణముగా, సూక్ష్మముఖముతో అతి శుద్ధమైన ముఖచక్రముతో, వేణువుతో యుక్తమై ఉన్న శిల ‘వాసుదేవ’ అని పిలువబడును; హే భద్రే, కలియుగములో దాని దానం దుర్లభము.

hrasvamshort/small
hrasvam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothrasva (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; adjective (describing śilā/dāna implied)
tathāalso/likewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
vartulamround
vartulam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvartula (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
nīla-varṇamblue-colored
nīla-varṇam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnīla (प्रातिपदिक) + varṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; कर्मधारय ‘blue-colored’
sūkṣmamsubtle/fine
sūkṣmam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsūkṣma (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
mukhamface/mouth
mukham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
mukha-cakramthe facial disc/circle
mukha-cakram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक) + cakra (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; तत्पुरुष (mukhasya cakram)
suśuddhamvery pure
suśuddham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsuśuddha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
su-veṇu-yuktamendowed with a fine ‘veṇu’ mark
su-veṇu-yuktam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu (अव्यय) + veṇu (प्रातिपदिक) + yukta (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; adjective; tatpurusha sense ‘endowed with a good veṇu/mark’; yukta as past participle used adjectivally
vāsudeva-abhidheyamcalled Vāsudeva
vāsudeva-abhidheyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāsudeva (प्रातिपदिक) + abhidheya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; adjective; तत्पुरुष ‘having the appellation Vāsudeva’
dānamthe gift/charity
dānam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
kalauin the Kali age
kalau:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootkali (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; Kali-yuga
durlabhamrare
durlabham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; agrees with dānam
tasyaof that/its
tasya:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive (6th/षष्ठी), Singular; pronoun
bhadreO auspicious lady
bhadre:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootbhadrā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular

Lord Vishnu (Vāsudeva) speaking to Garuda (Vinata-putra)

Concept: Sacred form is recognized through lakṣaṇa; honoring and gifting the Vāsudeva-form (with veṇu, blue hue, pure mukha-cakra) is a rare bhakti-act in Kali-yuga.

Vedantic Theme: Arcā-avatāra accessibility: the infinite is approached through a consecrated sign/form; devotion is stabilized by recognizable sacred marks.

Application: Learn traditional criteria before venerating or donating sacred objects; cultivate reverence and correct understanding rather than superstition.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 3.26.105 (hearing the lakṣaṇa as alternative merit); Garuda Purana 3.26.103 (Śālagrāma-dāna as sudurlabha)

V
Vāsudeva
K
Kali-yuga

FAQs

This verse highlights a specific Vishnu-form gift (“Vāsudeva”) described by iconographic features; it is praised as spiritually potent yet rare to perform correctly in Kali-yuga, indicating its high merit among prescribed dānas.

In the Preta-kāṇḍa context, prescribed dānas support dharmic merit and are traditionally linked with easing post-death transitions and securing auspicious outcomes for the departed; this verse singles out a Vishnu-centered dāna as especially significant.

Prioritize sincere, dharmic charity connected to Vishnu worship—done with purity of intent and proper guidance—rather than mere display, since the text stresses that such true dāna is “durlabha” (hard to accomplish rightly) in Kali-yuga.