Shloka 23

The Examination of Pearls and Padmarāga (Ruby): Origins, Marks, Defects, and Valuation

श्रीपूर्णकं दीप्तिविनाकृतत्वाद्विजातिलिङ्गाश्रय एव भेदः / यस्ताम्रिकां पुष्यति पद्मरागो योगात्तुषाणामिव पूर्णमध्यः

śrīpūrṇakaṃ dīptivinākṛtatvādvijātiliṅgāśraya eva bhedaḥ / yastāmrikāṃ puṣyati padmarāgo yogāttuṣāṇāmiva pūrṇamadhyaḥ

దీప్తి తగ్గకపోవడం వల్ల ‘శ్రీపూర్ణక’లో అసలు భేదం లేదు; భేదం బాహ్య లక్షణాలు, వర్గచిహ్నాల ఆధారమే. పద్మరాగం తామ్రఛాయను పోషించినట్లే, తగిన యోగంతో దాని మధ్యభాగం నిండిపోతుంది—తుషంలో ధాన్యం నిండినట్లుగా।

श्रीपूर्णकम्Śrīpūrṇaka (gem/variety)
श्रीपूर्णकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्रीपूर्णक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
दीप्तिविनाकृतत्वात्because of being without brilliance
दीप्तिविनाकृतत्वात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootदीप्ति-विना-कृत-त्व (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेतौ—‘दीप्तिं विना कृतत्व’ (being made/occurring without brilliance)
विजातिलिङ्गाश्रयःdependence on a different kind/mark (as basis)
विजातिलिङ्गाश्रयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविजाति-लिङ्ग-आश्रय (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘विजातिलिङ्गे आश्रयः’—भिन्नलिङ्गाधारत्वम्
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (indeed/only)
भेदःdifference
भेदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
यःwhich/that (one)
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
ताम्रिकाम्coppery tint/reddishness
ताम्रिकाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootताम्रिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
पुष्यतिnourishes/increases
पुष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपुष् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
पद्मरागःruby (padmarāga)
पद्मरागः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपद्मराग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
योगात्from association/through a cause
योगात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेतौ—‘संयोगात्/कारणात्’
तुषाणाम्of husks/chaff
तुषाणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
इवlike
इव:
Sambandha (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमार्थक अव्यय (like/as)
पूर्णमध्यःhaving a full middle/filled center
पूर्णमध्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपूर्ण-मध्य (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—‘पूर्णः मध्यः यस्य’ (middle fully filled)

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra) — attribution based on common Garuda Purana dialogue frame; exact chapter speaker may vary by recension.

Concept: Bheda is often only in external signs; intrinsic tejas remains. Proper ‘yoga’ (right conjunction/conditions) yields fullness of essence, like grain filling the husk.

Vedantic Theme: Sāra vs. ākāra: essence is distinct from outward markers; guṇa reveals reality more than labels.

Application: Judge by sustained inner excellence (consistent radiance/competence), not by superficial category markers or minor external differences.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Related Themes: Garuda Purana 1.70 (śrīpūrṇaka-lakṣaṇa; comparison with padmarāga; analogies for fullness)

FAQs

This verse stresses that true ‘fullness’ or excellence is an inner quality—radiance and completeness—while many differences are merely external labels or marks.

It says the real distinction is often only in ‘liṅga’ (outer signs), while the undiminished radiance indicates the underlying essence; the ruby–copper and grain–husk images illustrate inner value filling the outer form.

Prioritize inner character—clarity, integrity, and steadiness—over social labels or superficial identity markers, and cultivate qualities that ‘fill the inside’ through disciplined practice.