Shloka 17

Measurements of the Sun’s Chariot, the Wheel of Time, and the Retinues of the Solar Months; Chariots of Soma and the Grahas

Devanagari script

क्रतुर्भर्गस्तथोर्णायुः स्फूर्जः कर्कोटकस्तथा / अरिष्टनेमिश्चैवान्या पूर्वचित्तिवर्रात्सराः / पौषमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले

Transliteration

kraturbhargastathorṇāyuḥ sphūrjaḥ karkoṭakastathā / ariṣṭanemiścaivānyā pūrvacittivarrātsarāḥ / pauṣamāse vasantyete sapta bhāskaramaṇḍale

Translation

పౌష మాసంలో భాస్కరమండలములో ఈ ఏడు నివసిస్తారు—క్రతు, భర్గ, ఉర్ణాయు, స్ఫూర్జ, కర్కోటక, అరిష్టనేమి; అలాగే ఇతరులు—పూర్వచిత్తి, వర్రాత్సర.

Word by Word

• क्रतुः: Kratu (name)
• क्रतुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• भर्गः: Bharga (name)
• भर्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/प्रकारवाचक

• उर्णायुः: Urṇāyu (name)
• उर्णायुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उर्णायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• स्फूर्जः: Sphūrja (name)
• स्फूर्जः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्फूर्ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• कर्कोटकः: Karkoṭaka (name)
• कर्कोटकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्कोटक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/प्रकारवाचक

• अरिष्टनेमिः: Ariṣṭanemi (name)
• अरिष्टनेमिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अरिष्टनेमि (प्रातिपदिक: अरिष्ट + नेमि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम); कर्मधारय-समास

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)

• अन्याः: others
• अन्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (qualifying apsarases)

• पूर्वचित्तिः: Pūrvacitti (apsaras name)
• पूर्वचित्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पूर्वचित्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम); कर्मधारय-समास

• वर्रात्सराः: Varrātsarāḥ (apsarases; name as in text)
• वर्रात्सराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्रात्सरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (नाम; पाठभेद/दुर्लभ-रूप)

• पौषमासे: in the month of Pauṣa
• पौषमासे: Adhikarana (Location/Time अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पौषमास (प्रातिपदिक: पौष + मास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पौषस्य मासः)

• वसन्ति: dwell/abide
• वसन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (सर्वनाम)

• सप्त: seven
• सप्त: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सप्त (अव्यय/संख्याशब्द)
• Form: संख्यावाचक (numeral; indeclinable in this use)

• भास्करमण्डले: in the solar orb
• भास्करमण्डले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भास्करमण्डल (प्रातिपदिक: भास्कर + मण्डल)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भास्करस्य मण्डलम्)

Speaker

Lord Viṣṇu (in dialogue with Garuḍa)

Philosophical Teaching

Concept: Multiplicity of names/functions within one solar locus suggests unity-in-diversity of cosmic operations.

Vedantic Theme: Ekaṃ sat—functional plurality (devatā-bheda) operating within a single cosmic principle; the Sun as a manifest support for Brahman/Īśvara’s order.

Application: Contemplate the one light (Sūrya) behind many functions; practice ekāgratā by using sunrise as a daily anchor for mantra/japa.

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: celestial sphere

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.58.16–20 (monthly solar residents; sages and gandharvas praising Sūrya)

Characters & Entities

• Kratu
• Bharga
• Orṇāyu
• Sphūrja
• Karkoṭaka
• Ariṣṭanemi
• Pūrvacitti
• Bhāskara (Sun)

FAQs

What is the importance of listing the Sun’s attendants in the Garuda Purana?

This verse preserves a month-wise cosmological mapping, identifying specific divine/semidivine names associated with the Sun’s sphere during Pauṣa, used for calendrical and devotional understanding.

How does this verse explain the path of the soul?

Indirectly: it frames the universe as structured into spheres (like the Sun’s orb) governed by named powers, a backdrop to the Purāṇa’s broader teachings on cosmic order that the soul traverses under dharma and karma.

Practical application of this wisdom today?

Use it to deepen month-specific worship or saṅkalpa (Pauṣa observances) by remembering the Purāṇic cosmology and cultivating reverence for cosmic order (ṛta/dharma).