सुप्त्वा वर्षसहस्रं स जगद्भूयो ऽसृजद्धरिः / अथ प्राकृतिकं वक्ष्ये प्रलयं शृणु शौनक
suptvā varṣasahasraṃ sa jagadbhūyo 'sṛjaddhariḥ / atha prākṛtikaṃ vakṣye pralayaṃ śṛṇu śaunaka
వెయ్యి సంవత్సరములు నిద్రించి ఆ హరి మళ్లీ జగత్తును సృష్టించాడు. ఇప్పుడు ప్రకృతిక ప్రళయాన్ని వివరిస్తాను—ఓ శౌనకా, వినుము.
Sūta (narrator) addressing Śaunaka, describing Hari (Viṣṇu) and introducing Prākṛtika-pralaya
Concept: Cyclic creation: Hari withdraws and reprojects the world after yogic sleep; prākṛtika pralaya is a principled dissolution rooted in Prakṛti.
Vedantic Theme: Sṛṣṭi-laya as periodic manifestation of māyā/prakṛti under Īśvara; time-cycles (kalpa) as relative within the absolute.
Application: Study impermanence without despair: treat life phases as cycles; use śravaṇa-manana (listening/reflection) to reduce fear of endings and strengthen spiritual priorities.
Primary Rasa: adbhuta
Secondary Rasa: shanta
Type: cosmic state-transition
Related Themes: Immediate continuation: 1.224.7–1.224.9 elaborating withdrawal, Brahmā-laya, and cosmic waters
This verse introduces Prākṛtika-pralaya as a key cosmological teaching—dissolution rooted in Prakṛti—framing the universe as cyclical: creation follows divine rest and dissolution precedes renewal.
Indirectly, it sets the larger metaphysical backdrop: individual death and afterlife teachings occur within recurring cosmic cycles governed by Viṣṇu, where worlds arise and dissolve while the deeper reality persists.
Reflect on impermanence: worldly conditions change and end, so prioritize dharma, disciplined living, and spiritual practice over attachment to transient status or possessions.