Shloka 17

Dṛṣṭānta on Siddhi: Pitṛ-Procedure, Non-Delusion, and Vyākaraṇa Classifications

कर्मसर्पिर्वपुस्तेज अज्झलन्ता नपुंसके / जाया जरा नदी लक्ष्मीः श्रीस्त्रीभूमिर्वधूरपि

karmasarpirvapusteja ajjhalantā napuṃsake / jāyā jarā nadī lakṣmīḥ śrīstrībhūmirvadhūrapi

‘కర్మ’, ‘సర్పిః (నెయ్యి)’, ‘వపుః (దేహం)’, ‘తేజః’ మరియు ‘అజ్ఝలంతా’—ఇవి నపుంసక లింగంలో ప్రయోగించబడతాయి। ‘జాయా’, ‘జరా’, ‘నది’, ‘లక్ష్మీ’, ‘శ్రీ’, ‘స్త్రీ’, ‘భూమి’, ‘వధూ’—ఇవి స్త్రీలింగం।

कर्मaction; deed
कर्म:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
सर्पिःghee
सर्पिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्पिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
वपुःbody
वपुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
तेजःsplendor; energy
तेजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
अज्झलन्ताः(words) beginning with vowels and ending in consonants (technical term)
अज्झलन्ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअज्झलन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
नपुंसकेin the neuter (gender)
नपुंसके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootनपुंसक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे (locative sense), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); विशेषण-प्रयोग (as qualifier)
जायाwife
जाया:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
जराold age
जरा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
नदीriver
नदी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
लक्ष्मीःLakṣmī; fortune
लक्ष्मीः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
श्रीःŚrī; prosperity
श्रीः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
स्त्रीwoman
स्त्री:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
भूमिःearth; ground
भूमिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
वधूःbride; daughter-in-law
वधूः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवधू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle)

Lord Viṣṇu (teaching Garuḍa)

Concept: Linguistic gender as a conventional mapping onto concepts (substance, quality, relation), including culturally charged terms like Lakṣmī/Śrī.

Vedantic Theme: Nāma-rūpa and adhyāropa (superimposition) in language: categories are useful conventions, not ultimate reality.

Application: In chanting, commentary, and translation, preserve grammatical gender where it affects agreement and meaning; note culturally loaded feminine terms (Lakṣmī/Śrī) with reverential precision.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.206.15; Garuda Purana 1.206.16; Garuda Purana 1.206.18; Garuda Purana 1.206.19

L
Lakṣmī
Ś
Śrī

FAQs

This verse highlights correct noun-gender usage so that recitation, quotation, and ritual readings preserve accurate Sanskrit forms and meanings.

It does not describe the soul’s journey directly; it serves as a linguistic clarification within the teaching context, supporting precise scriptural transmission.

Use these gender cues when chanting or writing Sanskrit—especially in ritual contexts—so declensions and agreements remain correct and the text is preserved faithfully.