Shloka 13

Dṛṣṭānta on Siddhi: Pitṛ-Procedure, Non-Delusion, and Vyākaraṇa Classifications

Devanagari script

भावो ऽधिस्त्रि यथोक्तं तु द्वन्द्वो देवर्षिमानवाः / तद्धिताः पाण्डवः शैवो ब्राहयं च ब्रह्मतादयः

Transliteration

bhāvo 'dhistri yathoktaṃ tu dvandvo devarṣimānavāḥ / taddhitāḥ pāṇḍavaḥ śaivo brāhayaṃ ca brahmatādayaḥ

Translation

ముందుగా చెప్పినట్లుగా భావ-ప్రత్యయం, ‘అధిస్త్రీ’ అని, అలాగే ‘దేవర్షి-మానవ’ మొదలైన ద్వంద్వ-సమాసం; తద్ధిత-ప్రత్యయాంత రూపాలు; మరియు ‘పాండవ’, ‘శైవ’, ‘బ్రాహయ’, ‘బ్రహ్మతా’ మొదలైన పదాలు కూడా పేర్కొనబడ్డాయి.

Word by Word

• भावः: state/meaning; (here) bhāva-type
• भावः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative singular)

• अधि: over/upon
• अधि: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (अव्यय/उपसर्ग)
• Form: उपसर्ग/अव्ययम्; उपरि/अधिकरणार्थक (preverb/particle: over, upon)

• स्त्रि: woman
• स्त्रि: Example (उदाहरण)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; एकवचनम्; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative singular); छन्दसि/पाठभेदे ह्रस्व-रूपम्

• यथा: as
• यथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकार/उपमानवाचक (as, according to)

• उक्तम्: said
• उक्तम्: Kriya (Predicative/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (Past passive participle); नपुंसकलिङ्गः; एकवचनम्; प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc. singular)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विरोध/विशेषार्थक (particle: but/indeed)

• द्वन्द्वः: dvandva (compound type)
• द्वन्द्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative singular); समास-भेद-नाम

• देवर्षिमानवाः: gods, sages, and humans
• देवर्षिमानवाः: Example (उदाहरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक) + मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम् (Nominative plural); इतरेतर-द्वन्द्वः (देवाश्च ऋषयश्च मानवाश्च)

• तद्धिताः: taddhita derivatives
• तद्धिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद्धित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम् (Nominative plural); तद्धित-प्रत्ययान्त-शब्दाः (derivative forms)

• पाण्डवः: Pāṇḍava
• पाण्डवः: Example (उदाहरण)
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक; तद्धितान्त)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative singular); अपत्यार्थक-तद्धितः (descendant of Pāṇḍu)

• शैवः: Śaiva; relating to Śiva
• शैवः: Example (उदाहरण)
• Type: Adjective
• Root: शैव (प्रातिपदिक; तद्धितान्त)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative singular); सम्बन्धार्थक-तद्धितः (pertaining to Śiva)

• ब्राहयम्: a Brahman-related derivative (form)
• ब्राहयम्: Example (उदाहरण)
• Type: Noun
• Root: ब्राहय (प्रातिपदिक; तद्धितान्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; एकवचनम्; प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc. singular); तद्धितान्त-रूपम् (पाठभेद/दुर्लभ-रूपम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• ब्रह्मता: Brahman-hood; the state of being Brahman
• ब्रह्मता: Example (उदाहरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + ता (तद्धित/प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; एकवचनम्; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative singular); भाववाचक-तद्धितः (-ता)

• आदयः: and so on
• आदयः: Sambandha (Enumeration/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम् (Nominative plural); ‘आदि’ = ‘and others’ (etc.)

Speaker

Lord Vishnu

Philosophical Teaching

Concept: Mentions bhāva formations, dvandva compounds, classes (devarṣi/mānava), and taddhita derivatives such as Pāṇḍava, Śaiva, Brāhaya, Brahmatā etc.

Vedantic Theme: Nāma-rūpa organization: how identities and affiliations are linguistically constructed; disciplined knowledge through categories.

Application: Recognize how affiliation-words are formed to avoid misreading texts; understand sect/lineage terms precisely in study and discourse.

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.206 (earlier ‘as stated’ indicates immediate prior grammatical exposition)

Characters & Entities

• Devarishis
• Humans
• Pandavas
• Shiva
• Brahma

FAQs

What is the importance of dvandva and taddhita in the Garuda Purana?

This verse lists dvandva (copulative compounds) and taddhita (derivative formations), indicating that the chapter is cataloging technical Sanskrit forms used to express doctrinal and classificatory meanings precisely.

How does this verse explain the path of the soul?

This specific verse is not describing the soul’s journey; it functions as a technical enumeration of linguistic/terminological categories, likely preparing the reader to interpret doctrinal terms accurately in the surrounding discourse.

Practical application of this wisdom today?

Use the verse as a cue to read Garuda Purana with attention to technical vocabulary—recognizing compounds and derivatives helps avoid misreading key dharmic and philosophical terms.