Shloka 29

Bhāiṣajya-yoga

Remedial Formulas), Rakṣā-prayoga (Protections), and Adbhuta-kriyā (Wonder-Working Procedures

लोहचूर्णं तक्रपीतं पाण्डुरोगहरं भवेत् / तण्डुलीय कगोक्षूरमूलं पीतं पयोन्वितम्

lohacūrṇaṃ takrapītaṃ pāṇḍurogaharaṃ bhavet / taṇḍulīya kagokṣūramūlaṃ pītaṃ payonvitam

ఇనుప చూర్ణాన్ని మజ్జిగతో సేవిస్తే పాండురోగం (రక్తహీనత) నశిస్తుంది. అలాగే తండులీయ మరియు గోక్షూర మూలాన్ని పాలతో కలిపి త్రాగితే అది కూడా వైద్యప్రయోగం అవుతుంది.

लोहचूर्णम्iron powder
लोहचूर्णम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलोह (प्रातिपदिक) + चूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘लोहस्य चूर्णम्’
तक्रपीतम्taken with buttermilk
तक्रपीतम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपा (धातु) + तक्र (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त/PPP ‘पीत’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषार्थ: ‘तक्रेण पीतम्/तक्रं पीतम्’ = taken with buttermilk
पाण्डुरोगहरम्removing anemia/pallor-disease
पाण्डुरोगहरम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाण्डुरोग (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘पाण्डुरोगस्य हरम्’
भवेत्would be / becomes
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
तण्डुलीयम्taṇḍulīya herb (amaranth/related green)
तण्डुलीयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतण्डुलीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
and/particle (textual)
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootक (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/विकल्पार्थक-प्रयोगे कण (particle), here likely sandhi-fragment before next word
गोक्षूरमूलम्root of gokṣūra (Tribulus)
गोक्षूरमूलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगोक्षूर (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘गोक्षूरस्य मूलम्’
पीतम्taken/drunk
पीतम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपा (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP ‘पीत’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
पयःwith milk
पयः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘पयसा’ (instrumental) implied in compound ‘पयोन्वित’
अन्वितम्combined with
अन्वितम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्वि (धातु) / अन्वित (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त/PPP ‘अन्वित’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘युक्त/सहित’

Lord Vishnu (in instruction to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Deha-rakṣaṇa (care of the body) through appropriate remedies to sustain life and duty.

Vedantic Theme: Body as an instrument (sādhana-śarīra) for dharma and spiritual pursuit; pragmatic acceptance of embodied maintenance.

Application: Use iron filings with buttermilk for pāṇḍu-like pallor/anemia; take taṇḍulīya and gokṣūra root with milk as a strengthening preparation under competent guidance.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.184 (Ayurveda/auṣadha section continuing with remedies for specific rogas)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

The verse states that iron powder (lohacūrṇa) taken with buttermilk is pāṇḍu-roga-hara—helpful for pallor/anemia-like conditions.

It prescribes consuming taṇḍulīya along with gokṣūra root, taken with milk, as a healing combination.

It highlights a traditional approach of vehicle-based intake (buttermilk/milk) for herbs/minerals; in modern practice, use it as historical guidance and consult a qualified Ayurvedic/medical professional before ingesting iron or herbal roots.