Shloka 37

Netra–Nāsa–Mukha Cikitsā, Vraṇa/Bhasma Prayoga, Jvara–Vāta Remedies, and Protective/Uccāṭana Procedures

Devanagari script

वारिपिष्टैर्वक्त्रलेपः स्त्रीणां शोभनवक्त्रकृत् / द्विभागं छागदुग्धेन तैलप्रस्थं तु साधितम्

Transliteration

vāripiṣṭairvaktralepaḥ strīṇāṃ śobhanavaktrakṛt / dvibhāgaṃ chāgadugdhena tailaprasthaṃ tu sādhitam

Translation

నీటిలో నూరిన ద్రవ్యాలతో చేసిన ముఖలేపనం స్త్రీల ముఖసౌందర్యాన్ని పెంపొందిస్తుంది. రెండు భాగాల మేకపాలతో కలిసి ఒక ప్రస్థ నూనెను ఉడికించి ఈ లేపనాన్ని సిద్ధం చేయాలి.

Word by Word

• वारिपिष्टैः: with (things) ground with water
• वारिपिष्टैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वारि (प्रातिपदिक) + पिष्ट (कृदन्त, √पिष् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया) बहुवचनम्; तत्पुरुषसमासः (वारिणा पिष्टम्)

• वक्त्रलेपः: face-application; facial paste
• वक्त्रलेपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक) + लेप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; तत्पुरुषसमासः (वक्त्रस्य लेपः)

• स्त्रीणाम्: of women
• स्त्रीणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे षष्ठी (6th/षष्ठी) बहुवचनम्

• शोभनवक्त्रकृत्: making the face beautiful
• शोभनवक्त्रकृत्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शोभन (प्रातिपदिक) + वक्त्र (प्रातिपदिक) + कृत् (कृदन्त, √कृ धातु)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; कृत्-प्रत्ययान्त (कृदन्त) ‘कृत्’ = ‘करोति’ अर्थे; समासः (शोभनं वक्त्रं करोति)

• द्विभागम्: two parts (a double portion)
• द्विभागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वि (संख्या) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; द्विगुसमासः (द्वौ भागौ)

• छागदुग्धेन: with goat’s milk
• छागदुग्धेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: छाग (प्रातिपदिक) + दुग्ध (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया) एकवचनम्; तत्पुरुषसमासः (छागस्य दुग्धम्)

• तैलप्रस्थम्: one prastha measure of oil
• तैलप्रस्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तैल (प्रातिपदिक) + प्रस्थ (प्रातिपदिक; मानपरिमाण)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; तत्पुरुषसमासः (तैलस्य प्रस्थः)

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha/Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (emphasis/contrast)

• साधितम्: prepared/cooked (processed)
• साधितम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √साध् (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त, past passive participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (contextually ‘prepared’)

Speaker

Lord Vishnu (in instruction to Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Care of the body as a legitimate, orderly household practice when done with moderation and cleanliness.

Vedantic Theme: Sharira as an instrument (sādhana) to be maintained; sattvic orderliness supports higher aims.

Application: Prepare a facial lepa with water-ground ingredients; cook 1 prastha oil with 2 parts goat milk; apply as a beautifying paste with hygienic routine.

Verse Rasa

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: shanta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.177 (Ayurveda/cosmetic and remedy section context)

Characters & Entities

• Women
• Goat (chāga)

FAQs

What is the purpose of this vaktralepa in the Garuda Purana?

This verse gives a practical formulation for a facial application intended to improve facial beauty and complexion, indicating the text’s inclusion of household and body-care remedies.

Does this verse relate to death rituals or Yama’s realm in the Garuda Purana?

No. This specific shloka is a recipe-style instruction about a beauty paste; it does not discuss the soul’s journey, preta rites, or punishments.

What is a practical takeaway from this verse today?

It highlights a traditional method: water-ground ingredients used as a facial paste, with oil processed using goat’s milk in specified proportions—useful as a historical reference for classical Indian skincare formulations.