Shloka 34

Cikitsā-sāra: Doṣa Nidāna–Lakṣaṇa, Agni, Ajīrṇa/Āma Cikitsā, Daśamūla, and Prognostic Signs

Devanagari script

स्थिरचित्तः स्वरः सूक्ष्मः प्रसन्नः स्निग्धमूर्धजः / स्वप्ने जलशिलालोकी श्लेष्म प्रकृतिको नरः

Transliteration

sthiracittaḥ svaraḥ sūkṣmaḥ prasannaḥ snigdhamūrdhajaḥ / svapne jalaśilālokī śleṣma prakṛtiko naraḥ

Translation

మనస్సు స్థిరంగా ఉండి, స్వరం మృదువుగా సూక్ష్మంగా ఉండి, స్వభావం ప్రసన్నంగా ఉండి, జుట్టు స్నిగ్ధంగా ఉండి, స్వప్నంలో నీరు మరియు శిలలను దర్శించేవాడు—అతడు శ్లేష్మ (కఫ) ప్రకృతి గలవాడు.

Word by Word

• स्थिरचित्तः: steady-minded
• स्थिरचित्तः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थिर + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; स्थिरचित्त = स्थिरं चित्तं यस्य

• स्वरः: voice
• स्वरः: Karta (Subject complement/कर्ता-धर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सूक्ष्मः: subtle/soft
• सूक्ष्मः: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सूक्ष्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (agreeing with स्वरः)

• प्रसन्नः: pleasant/serene
• प्रसन्नः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्निग्धमूर्धजः: having oily/smooth hair
• स्निग्धमूर्धजः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्निग्ध + मूर्धज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मूर्धज = केश (hair), स्निग्धमूर्धज = स्निग्धाः मूर्धजाः यस्य

• स्वप्ने: in dreams
• स्वप्ने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• जलशिलालोकी: one who sees water and stones (in dreams)
• जलशिलालोकी: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल + शिला + लोकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; जलशिला (जलम् च शिला च) + लोकी/लोकिन् = तानि पश्यन् (seeing water and stones)

• श्लेष्म: phlegm/kapha
• श्लेष्म: Sambandha (Compound relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: श्लेष्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Vedic/irregular stem; here used as first member), एकवचन (as compound member)

• प्रकृतिकः: of constitution
• प्रकृतिकः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रकृति + क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रकृतिक = प्रकृतिः यस्य (constituted by)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Lord Vishnu (in discourse to Garuda/Vinata-putra)

Medical Ayurveda

Dosha: Kapha

Philosophical Teaching

Concept: Kapha constitution is inferred from stability, pleasantness, unctuous hair, gentle voice, and water/rock dream-signs.

Vedantic Theme: Guṇa balance in embodied life: heaviness/stability can support calmness when regulated; self-knowledge enables right measure.

Application: If kapha signs dominate, maintain lightness and activity: avoid excess heaviness, cultivate movement, moderation in sweets/fats, and mental alertness.

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.168.32-33 (vāta/pitta traits); Garuda Purana 1.168.35 (mixed doṣas)

Characters & Entities

• Shleshma
• Kapha

FAQs

What is the importance of śleṣma (kapha) prakṛti in Garuda Purana?

This verse defines kapha through stability, pleasant disposition, and specific dream symbols, presenting a traditional diagnostic lens for constitution and balance.

How does this verse explain the path of the soul?

It emphasizes steadiness and clarity of mind as kapha traits; such mental steadiness supports disciplined living, which Purāṇic teaching associates with better karmic outcomes.

Practical application of this wisdom today?

If kapha traits dominate, maintain balance with alertness and regular activity while preserving the natural steadiness and calmness indicated here.