Shloka 32

Nidāna of Mūtraghāta and Aśmarī: Doṣa-based Types, Signs, and Named Urinary Syndromes

अश्मरीतुल्यरुग्ग्रन्थिर्मूत्रग्रन्थिः स उच्यते / मूत्रितस्य स्त्रियं यातो वायुना शुक्रमुद्धृतम्

aśmarītulyaruggranthirmūtragranthiḥ sa ucyate / mūtritasya striyaṃ yāto vāyunā śukramuddhṛtam

అశ్మరీతో సమానమైన బాధ కలిగించే గడ్డలాంటిది ‘మూత్రగ్రంథి’ అని చెప్పబడుతుంది. మూత్రం విడిచిన తరువాత స్త్రీని సమీపించే పురుషుని శుక్రం వాయు ప్రభావంతో పైకి లాగబడి (విస్థాపితమై) పోతుంది।

aśmarī-tulya-ruk-granthiḥa painful swelling like a urinary stone
aśmarī-tulya-ruk-granthiḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootaśmarī (प्रातिपदिक) + tulya (प्रातिपदिक) + ruk (प्रातिपदिक) + granthi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘a knot/swelling with pain like (that of) stone (aśmarī)’
mūtra-granthiḥurinary obstruction (granthi)
mūtra-granthiḥ:
Karta (Apposition/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootmūtra (प्रातिपदिक) + granthi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘urinary knot/obstruction’
saḥit/that
saḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; pronoun
ucyateis called
ucyate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)
mūtritasyaof the urinating person
mūtritasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmūtrita (प्रातिपदिक; √mūtr/√mūtra? denominative ‘to urinate’ + kta)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of one who has urinated/while urinating’ (genitive)
striyama woman
striyam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootstrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
yātaḥhaving gone (to)
yātaḥ:
Kriya (Participial predicate/क्रियासमान)
TypeAdjective
Root√yā (धातु) + kta (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (kta), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; used predicatively ‘gone’
vāyunāby wind (vāta)
vāyunā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootvāyu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; instrumental
śukramsemen
śukram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootśukra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
uddhṛtamdrawn out/expelled
uddhṛtam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootud-√hṛ (धातु) + kta (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (kta), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘drawn up/expelled’ qualifying śukram

Lord Vishnu (in discourse to Garuda/Vinata-putra)

Dosha: Vata

Concept: Classification of a painful urinary ‘knot’ and explanation of vata-driven displacement of semen after urination and intercourse.

Vedantic Theme: Prakriti-guna/vikara: bodily functions are governed by doshas; misgovernance yields disorder—prompting detachment and disciplined living.

Application: Recognize severe knot-like pain as a distinct condition; avoid strain/sexual activity when symptomatic; address vata aggravation clinically.

Primary Rasa: bibhatsa

Secondary Rasa: bhayanaka

Related Themes: Garuda Purana 1.158: granthi/ashmari-like urinary pain; vata causing upward movement (udavarta-like dynamics) and aberrant shukra movement

V
Vayu

FAQs

This verse defines mūtra-granthi as a painful, obstructive “knot” in the urinary system and links its mechanism to vāyu (vāta), showing the Purana also preserves technical medical descriptions alongside spiritual teaching.

It portrays vāyu as an internal force that can move bodily fluids upward or out of their normal course—here affecting śukra—consistent with vāta-driven displacement described in traditional Ayurvedic physiology.

Treat the verse as a caution about urogenital strain and vāta-aggravating habits; maintain disciplined conduct, avoid rushing bodily urges, and seek qualified medical guidance for urinary pain or obstruction.