Shloka 7

Jvara-Nidāna-Lakṣaṇa: Causes, Doṣic Types, Āma/Nirāma Stages, and Prognosis of Fever

Devanagari script

लालाप्रसेको हृल्लासः क्षुन्नाशो रसदं मुखम् / स्वच्छमुष्णगुरुत्वञ्च गात्राणां बहुमूत्रता / न विजीर्णं न च म्लानिर्ज्वरस्यामस्य लक्षणम्

Transliteration

lālāpraseko hṛllāsaḥ kṣunnāśo rasadaṃ mukham / svacchamuṣṇagurutvañca gātrāṇāṃ bahumūtratā / na vijīrṇaṃ na ca mlānirjvarasyāmasya lakṣaṇam

Translation

అతిగా లాలాజలం రావడం, వాంతి భావం, ఆకలి నశించడం, నోటిలో రుచి లేకపోవడం; అలాగే లక్షణాల స్పష్టత, దేహంలో వేడి, అవయవాల్లో భారత్వం, తరచు మూత్రం—అజీర్ణం గానీ అలసట గానీ లేకపోతే ఇవే ఆమజ్వర లక్షణాలు.

Word by Word

• लालाप्रसेकः: salivation, dribbling of saliva
• लालाप्रसेकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लाला (प्रातिपदिक) + प्रसेक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लालायाः प्रसेकः)

• हृल्लासः: nausea, queasiness
• हृल्लासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हृल्लास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• क्षुन्नाशः: loss of appetite
• क्षुन्नाशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षुतः नाशः)

• रसदम्: tasteless / lacking taste
• रसदम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रसद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (मुखम् इति)

• मुखम्: mouth
• मुखम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स्वच्छम्: clear, clean
• स्वच्छम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वच्छ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (गुरुत्वम्/उष्णम् इत्यादि-लक्षणसमूहस्य)

• उष्णम्: hot, warm
• उष्णम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (गुरुत्वम्/लक्षणम्)

• गुरुत्वम्: heaviness
• गुरुत्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुरुत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• गात्राणाम्: of the limbs/body
• गात्राणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• बहुमूत्रता: excess urination
• बहुमूत्रता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बहु (प्रातिपदिक) + मूत्रता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (बहु मूत्रं यस्य/यत्र सा)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• विजीर्णम्: digested/decayed (here: not digested/settled)
• विजीर्णम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + जॄ (धातु) → विजीर्ण (कृदन्त-भूतकृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त/क्तवत्-प्रायः), विशेषणम् (लक्षणम्/रूपम्)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• म्लानिः: languor, fatigue
• म्लानिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: म्लानि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• ज्वरस्य: of fever
• ज्वरस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ज्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• आमस्य: of āma-type (undigested/toxic)
• आमस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: आम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; विशेषणम् (ज्वरस्य)

• लक्षणम्: symptom, sign
• लक्षणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Lord Vishnu (speaking to Garuda)

Philosophical Teaching

Concept: Viveka (discernment) through recognizing āma-jvara lakṣaṇas before undertaking measures.

Vedantic Theme: Sharīra as upādhi: careful observation of the body supports steadiness of mind for higher pursuits.

Application: Track āma signs (salivation, nausea, anorexia, heaviness, frequent urination) and avoid premature strengthening measures until āma clears.

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.147.8 (nirāma-jvara lakṣaṇa); Garuda Purana 1.147.9-11 (doṣaja jvara bheda-lakṣaṇa)

FAQs

What is the importance of āma (undigested toxins) in the Garuda Purana?

This verse treats āma as a diagnostic stage of fever, identified by nausea, loss of appetite, heaviness, and related signs—showing that the text also preserves practical Ayurvedic classification.

How does this verse explain the path of the soul?

It does not address afterlife doctrine here; it focuses on bodily diagnostics (āma-jvara lakṣaṇa) within the Garuda Purana’s broader compendium of teachings.

Practical application of this wisdom today?

Use it as a traditional checklist of early fever/āma indicators (nausea, appetite loss, heaviness) to prompt timely rest and appropriate dietary/medical guidance.