Shloka 1

Māsopavāsa Vrata for Hari (From Āśvina Ekādaśī to Viṣṇu Utthāna): Saṅkalpa, Niyamas, and Pāraṇa

Devanagari script

नामकावशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / व्रतं मासोपवासाख्यं सर्वोत्कृष्टं वदामिते / वानप्रस्थो यतिर्नारी कुर्यान्मासोपवासकम्

Transliteration

nāmakāvaśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ brahmovāca / vrataṃ māsopavāsākhyaṃ sarvotkṛṣṭaṃ vadāmite / vānaprastho yatirnārī kuryānmāsopavāsakam

Translation

బ్రహ్ముడు పలికెను—‘మాసోపవాసం’ అనే వ్రతాన్ని నీకు చెబుతున్నాను; అది అన్ని వ్రతాలలో అత్యుత్తమం. వానప్రస్థుడు, యతి (సన్యాసి) మరియు స్త్రీ—ఇవరు మాసోపవాస వ్రతాన్ని ఆచరించవచ్చు.

Word by Word

• नामक: named
• नामक: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नामक (प्रातिपदिक)
• Form: (समासाङ्ग)

• अवशति: (as a title element)
• अवशति: Sambandha (Title element/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अवशति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासाङ्ग; अध्याय-नामाङ्ग)

• उत्तर: later/following
• उत्तर: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: (समासाङ्ग)

• शत: hundred
• शत: Sankhya (Number/संख्या)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासाङ्ग)

• तमः: one-hundred-and-first
• तमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तम (प्रातिपदिक; तमप्-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्; समासः: उत्तर-शत-तमः (‘उत्तरशते तमः’ = 101st)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• व्रतम्: vow
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मास: month
• मास: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासाङ्ग)

• उपवास: fasting
• उपवास: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उपवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासाङ्ग)

• आख्यम्: called ‘month-long fast’
• आख्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आख्य (प्रातिपदिक; √ख्या (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्तान्त कृदन्त; समासः: मास-उपवास-आख्यम् (‘मासोपवास इति आख्यं/नाम’)

• सर्व: all
• सर्व: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: (समासाङ्ग)

• उत्कृष्टम्: the best of all
• उत्कृष्टम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्कृष्ट (प्रातिपदिक; उद् + √कृष् (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्तान्त कृदन्त; समासः: सर्व-उत्कृष्टम् (‘सर्वेषु उत्कृष्टम्’)

• वदामि: I say
• वदामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वद् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• ते: to you / for you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी, एकवचन; सर्वनाम

• वानप्रस्थः: a forest-dweller (vānaprastha)
• वानप्रस्थः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वानप्रस्थ (प्रातिपदिक; वन + प्रस्थ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आश्रमवाचकः; समासः: वन-प्रस्थः (‘वनं प्रस्थितः’)

• यतिः: an ascetic
• यतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नारी: a woman
• नारी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कुर्यात्: should do/perform
• कुर्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मास: month
• मास: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासाङ्ग)

• उपवासकम्: the month-long fasting observance
• उपवासकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उपवासक (प्रातिपदिक; उपवास + क)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: मास-उपवासकम् (‘मासस्य उपवासकं व्रतम्’)

Speaker

Brahmā

Philosophical Teaching

Concept: The month-long fast (māsopavāsa) is declared the most excellent vow; eligibility is extended to vānaprastha, yati, and women.

Vedantic Theme: Tapas and niyama as purifiers accessible across āśrama and gender categories; dharma as a means to inner refinement supporting bhakti/mokṣa.

Application: Undertake longer observances only with preparation, guidance, and health considerations; emphasize intention, prayer, and ethical conduct; recognize inclusive adhikāra within dharmic frameworks.

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Cross References

Related Themes: Garuda Purana: subsequent chapter content likely detailing māsopavāsa-vidhi and phala; Garuda Purana: broader vrata taxonomy and eligibility statements

Characters & Entities

• Brahmā
• Vānaprastha
• Yati
• Nārī

FAQs

What is the importance of the māsopavāsa (month-long fast) in Garuda Purana?

This verse presents māsopavāsa as ‘sarvotkṛṣṭa’—the most excellent vow—indicating it is regarded as a high-merit dharmic observance within the text’s vrata teachings.

How does this verse explain the path of the soul?

Indirectly: by emphasizing a supreme vow (vrata), the verse points to purification and merit (puṇya) as supports for spiritual progress, which Garuda Purana often connects with post-death wellbeing and dharmic outcomes.

Practical application of this wisdom today?

Undertake disciplined fasting or a structured austerity for a set period according to one’s capacity and guidance, using it to cultivate self-control, sattva, and ethical living rather than mere physical deprivation.