Shloka 73
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
कौस्तुभाख्यं ततो रत्नमाददे तज्जनार्दनः / ततः स्वपत्रगन्धेन मदयन्ती महौषधीः / विजया नाम संजज्ञे भैरवस्तामुपाददे
Transliteration
kaustubhākhyaṃ tato ratnamādade tajjanārdanaḥ / tataḥ svapatragandhena madayantī mahauṣadhīḥ / vijayā nāma saṃjajñe bhairavastāmupādade
Translation
అనంతరం జనార్దనుడు కౌస్తుభమనే రత్నాన్ని ధరించాడు. తరువాత తన ఆకుల సువాసనతో మహౌషధులను మత్తెక్కించే ‘విజయా’ జన్మించింది; భైరవుడు ఆమెను స్వీకరించాడు।
Word by Word
कौस्तुभाख्यम्named Kaustubha
कौस्तुभाख्यम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकौस्तुभ-आख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (कौस्तुभ इति आख्यं)
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध/क्रम (Relation/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय
रत्नम्gem
रत्नम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आददेtook
आददे:
क्रिया (Verb/predicate)
TypeVerb
Rootआ + √दा (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
तत्that (very one)
तत्:
कर्ता-विशेषण (Apposition)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (emphatic pronoun)
जनार्दनःJanārdana (Viṣṇu)
जनार्दनः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootजनार्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध/क्रम (Relation/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय
स्वपत्रगन्धेनwith the scent of its own leaves
स्वपत्रगन्धेन:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootस्व-पत्र-गन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (स्वस्य पत्रस्य गन्धः) करण
मदयन्तीdelighting/intoxicating
मदयन्ती:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeVerb
Root√मद् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; causative sense 'to intoxicate/delight' (मदयति)
महौषधीःgreat medicinal herbs
महौषधीः:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootमहौषधि (प्रातिपदिक: महा + औषधि)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारयः
विजयाVijayā (name)
विजया:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootविजया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामby name
नाम:
सम्बन्ध (Appositional marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय, नामार्थक-निपात (particle indicating naming)
संजज्ञेcame into being/was born
संजज्ञे:
क्रिया (Verb/predicate)
TypeVerb
Rootसम् + √जन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
भैरवःBhairava
भैरवः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootभैरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ताम्her/that (Vijayā)
ताम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उपाददेtook/accepted
उपाददे:
क्रिया (Verb/predicate)
TypeVerb
Rootउप + √दा (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्