Shloka 35
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
निरौषधिरसा भूमिर्निवीर्य जायतेतराम् / भास्करो धूसराकारश्चन्द्रमाः कान्तिवर्जितः
Transliteration
nirauṣadhirasā bhūmirnivīrya jāyatetarām / bhāskaro dhūsarākāraścandramāḥ kāntivarjitaḥ
Translation
భూమి ఔషధిరసం లేని దానిగా, శక్తిహీనంగా మారింది; సూర్యుడు ధూసరరూపుడై, చంద్రుడు కాంతివర్జితుడయ్యాడు।
Word by Word
nir-auṣadhi-rasādevoid of medicinal sap/juice
nir-auṣadhi-rasā:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of bhūmiḥ
TypeAdjective
Rootnir (उपसर्ग) + auṣadhi (प्रातिपदिक) + rasa (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); नञ्/निर्-पूर्वक-तत्पुरुषः (निर्औषधिरसः = औषधिरस-रहितः)
bhūmiḥthe earth
bhūmiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
ni-vīryāstrengthless, without potency
ni-vīryā:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of bhūmiḥ
TypeAdjective
Rootni (उपसर्ग) + vīrya (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); निः/नि-पूर्वक-तत्पुरुषः (निर्वीर्या = वीर्य-रहिता)
jāyateis born/comes to be
jāyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
FormPresent tense (लट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
itarāmexcessively, very much
itarām:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootitarā (प्रातिपदिक)
FormAvyaya (अव्यय) used as intensifier/adverb (अतिशयार्थे)
bhāskaraḥthe sun
bhāskaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhāskara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
dhūsara-ākāraḥhaving a greyish form
dhūsara-ākāraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of bhāskaraḥ
TypeAdjective
Rootdhūsara (प्रातिपदिक) + ākāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); कर्मधारयः (धूसरः आकारः यस्य)
candramāḥthe moon
candramāḥ:
Karta (कर्ता) (second clause)
TypeNoun
Rootcandramas (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
kānti-varjitaḥdevoid of luster
kānti-varjitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of candramāḥ
TypeAdjective
Rootkānti (प्रातिपदिक) + varjita (कृदन्त; √vṛj/varj धातु)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); तृतीयातत्पुरुषः/षष्ठीतत्पुरुषः अर्थे (कान्त्या वर्जितः/कान्ति-रहितः); past participle (क्त)