Shloka 79
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च / जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम् / असक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु
Transliteration
indriyārtheṣu vairāgyamanahaṅkāra eva ca / janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam / asaktiranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu
Translation
ఇంద్రియవిషయాల పట్ల వైరాగ్యం, అహంకారరాహిత్యం; జన్మ–మరణ–జరా–వ్యాధుల దుఃఖదోషాలను నిరంతరం దర్శించడం; అలాగే కుమారుడు, భార్య, గృహాది విషయాలలో ఆసక్తి, మమకారం లేకపోవడం.
Word by Word
इन्द्रिय-अर्थेषुin the objects of the senses
इन्द्रिय-अर्थेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (इन्द्रियाणाम् अर्थेषु)
वैराग्यम्dispassion, detachment
वैराग्यम्:
Karta (कर्ता) / Lakṣaṇa (लक्षण)
TypeNoun
Rootवैराग्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अनहङ्कारःabsence of egoism
अनहङ्कारः:
Karta (कर्ता) / Lakṣaṇa (लक्षण)
TypeNoun
Rootअनहङ्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed, only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; emphasis
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
जन्म-मृत्यु-जर-व्याधि-दुःख-दोष-अनुदर्शनम्contemplation of the faults of birth, death, old age, disease, pain
जन्म-मृत्यु-जर-व्याधि-दुःख-दोष-अनुदर्शनम्:
Karta (कर्ता) / Lakṣaṇa (लक्षण)
TypeNoun
Rootजन्म (प्रातिपदिक) + मृत्यु (प्रातिपदिक) + जरा (प्रातिपदिक) + व्याधि (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक) + अनुदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समाहार/षष्ठी-तत्पुरुष-प्रायः (जन्मादीनां दुःखदोषाणां अनुदर्शनम् = their repeated contemplation/observation)
असक्तिःnon-attachment
असक्तिः:
Karta (कर्ता) / Lakṣaṇa (लक्षण)
TypeNoun
Rootअसक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अनभिष्वङ्गःnon-clinging, non-obsession
अनभिष्वङ्गः:
Karta (कर्ता) / Lakṣaṇa (लक्षण)
TypeNoun
Rootअनभिष्वङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुत्र-दार-गृह-आदिषुin sons, wife, home, etc.
पुत्र-दार-गृह-आदिषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक) + दार (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), सप्तमी, बहुवचन; 'आदि' सहित समाहार-द्वन्द्व (पुत्रादिषु)