Shloka 71
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
अगस्त्य उवाच शरणागतशब्दस्य कोर्ऽथो वद हया नन / वत्सं गौरिव यं गौरी धावन्तमनुधावति
Transliteration
agastya uvāca śaraṇāgataśabdasya kor'tho vada hayā nana / vatsaṃ gauriva yaṃ gaurī dhāvantamanudhāvati
Translation
అగస్త్యుడు అన్నాడు— హయానన! ‘శరణాగత’ అనే పదానికి అర్థం చెప్పు; పరుగెత్తే దూడను ఆవు ఎలా వెంబడిస్తుందో, అలాగే గౌరీ కూడా.
Word by Word
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन
शरणागत-शब्दस्यof the word “śaraṇāgata”
शरणागत-शब्दस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootशरणागत (समस्त-प्रातिपदिक) + शब्द (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘शरणागतस्य शब्दः’ = ‘the word “śaraṇāgata”’); पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
कःwhat (is)
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक
अर्थःmeaning
अर्थः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वदtell/say
वद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद; मध्यम-पुरुष, एकवचन
हयाO Hayagrīva (O horse-faced one)
हया:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; संबोधन (address)
ननुindeed/please (emphasis)
ननु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootननु (अव्यय)
Formनिपात (interrogative/emphatic particle)
वत्सम्calf
वत्सम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
गौःa cow
गौः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इवlike/as
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक अव्यय (particle of comparison)
यम्whom
यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
गौरीGaurī (Pārvatī)
गौरी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
धावन्तम्running
धावन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Root√धाव् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ/Present Active Participle); पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं ‘यम्/वत्सम्’
अनुधावतिruns after/follows
अनुधावति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु-√धाव् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन