Shloka 89

Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration

Lalitopākhyāna

Devanagari script

रहस्याहूय मतिमान्वशिष्ठं स्वपुरोहितम् / उवाचाचारसंशुद्धः सर्वशास्त्रार्थवेदिनम्

Transliteration

rahasyāhūya matimānvaśiṣṭhaṃ svapurohitam / uvācācārasaṃśuddhaḥ sarvaśāstrārthavedinam

Translation

అప్పుడు బుద్ధిమంతుడైన రాజు తన పురోహితుడు వశిష్ఠుని రహస్యంగా పిలిచి, ఆచారశుద్ధుడైన సర్వశాస్త్రార్థవేత్తతో ఇలా పలికెను।

Word by Word

• rahasyā: secretly
• rahasyā: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: rahas (प्रातिपदिक)
• Form: Napuṃsakaliṅga, Tṛtīyā (3rd), Ekavacana; adverbial instrumental ‘in secret’

• āhūya: having summoned
• āhūya: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: ā-hū (हू धातु)
• Form: Absolutive/Gerund (क्त्वा/ल्यप्), avyaya-kṛdanta; prior action

• matimān: intelligent, wise
• matimān: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: matimat (प्रातिपदिक)
• Form: Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; viśeṣaṇa of (implicit) nṛpaḥ/daśarathaḥ

• vaśiṣṭham: Vasiṣṭha
• vaśiṣṭham: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vaśiṣṭha (प्रातिपदिक)
• Form: Puṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; proper noun

• sva-purohitam: his own family priest
• sva-purohitam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: sva (प्रातिपदिक) + purohita (प्रातिपदिक)
• Form: Tatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष: svasya purohitaḥ); Puṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; apposition to vaśiṣṭham

• uvāca: said
• uvāca: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (वच् धातु)
• Form: Liṭ-lakāra (लिट्, perfect), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada

• ācāra-saṃśuddhaḥ: purified in conduct
• ācāra-saṃśuddhaḥ: Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: ācāra (प्रातिपदिक) + saṃśuddha (प्रातिपदिक)
• Form: Tatpuruṣa (तृतीया-तत्पुरुष sense: ācāreṇa saṃśuddhaḥ / ācāra-viśeṣeṇa śuddhaḥ); Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; predicate adjective of speaker

• sarva-śāstra-artha-vedinam: knower of the meanings of all scriptures
• sarva-śāstra-artha-vedinam: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक) + śāstra (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक) + vedin (प्रातिपदिक)
• Form: Tatpuruṣa (multiple determinatives: sarveṣāṃ śāstrāṇām arthaṃ veda iti); Puṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; viśeṣaṇa of vaśiṣṭham