Shloka 54
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
तन्मध्ये संस्थितो देवः प्रादुरासोमया सह / ऊर्ध्वमैक्षथ भूयस्तमवमत्य वचो ऽब्रवीत्
Transliteration
tanmadhye saṃsthito devaḥ prādurāsomayā saha / ūrdhvamaikṣatha bhūyastamavamatya vaco 'bravīt
Translation
ఆ జ్యోతి మధ్యలో దేవుడు ఉమాతో కలిసి ప్రాదుర్భవించాడు. తరువాత పైకి చూచి, ఆయనను తక్కువగా భావిస్తూ, బ్రహ్మ వాక్యమును పలికాడు.
Word by Word
tat-madhyein the midst of that
tat-madhye:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + madhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘तस्य मध्ये’ षष्ठी-तत्पुरुष
saṃsthitaḥstood/was stationed
saṃsthitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsam-sthā (धातु)
Formक्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
devaḥthe god
devaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
prādurāsītappeared
prādurāsīt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootās (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘प्रादुर्’ उपसर्गपूर्वक
umayāwith Umā
umayā:
Sahakāraka (सहकारक/सह)
TypeNoun
Rootumā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
sahatogether with
saha:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formसह-अव्यय (preposition-like indeclinable)
ūrdhvamupwards
ūrdhvam:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootūrdhva (प्रातिपदिक)
Formदिशावाचक-अव्यय (upwards)
aikṣathayou looked
aikṣatha:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootīkṣ (धातु)
Formलङ् (Imperfect), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद
bhūyaḥagain
bhūyaḥ:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhūyaḥ (अव्यय)
Formअव्यय (repetition adverb) ‘again/further’
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, द्वितीया, एकवचन
avamātyahaving disrespected
avamātya:
Kriya (क्रिया-अनुबन्ध)
TypeVerb
Rootava-man (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
vacaḥwords/speech
vacaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
abravītsaid/spoke
abravīt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद