Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन

यस्माद्वाचो निवर्त्तन्ते त्वप्राप्य मनसा सह / अव्यक्त वत्परोक्षत्वाद्गहनं तद्दुरासदम्

yasmādvāco nivarttante tvaprāpya manasā saha / avyakta vatparokṣatvādgahanaṃ taddurāsadam

మనస్సుతో కూడిన వాక్కు చేరలేని దానివద్ద నుండి అవి తిరిగి వస్తాయి. అవ్యక్తంలా పరోక్షమైనందున అది గహనమై దురాసదం.

yasmātfrom which, because of which
yasmāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Ablative (पञ्चमी), Singular (एकवचन)
vācaḥwords, speech
vācaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāc (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Plural (बहुवचन)
nivartanteturn back, cease/return
nivartante:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vṛt (धातु) + ni
FormLaṭ-lakāra (लट्, present), Ātmanepada (आत्मनेपद), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष), Bahuvacana (बहुवचन)
tubut, indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), particle (निपात)
aprāpyanot having attained/reached
aprāpya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√āp (धातु) + pra + a- (नञ्) + ल्यप् (क्त्वा-सम)
FormKridanta (कृदन्त), absolutive/gerund (ल्यप्), negated (नञ्), avyaya usage
manasāby/with the mind
manasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन)
sahatogether with
saha:
Sahārtha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), preposition-like indeclinable (सह-योगे तृतीया)
avyakta-vatlike the unmanifest
avyakta-vat:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootavyakta (नञ् + vyakta) (प्रातिपदिक) + vat (वत्-प्रत्यय)
FormTaddhita adjective with -vat (वत्), indeclinable-like in sense 'like'; here used adverbially/qualitatively
parokṣatvātbecause of invisibility/remoteness (being beyond perception)
parokṣatvāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootparokṣatva (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Ablative (पञ्चमी), Singular (एकवचन)
gahanamdeep, impenetrable
gahanam:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootgahana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
tatthat (principle)
tat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
durāsadamhard to approach/attain
durāsadam:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootdurāsada (dur + āsada) (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) with prefix dur- (दुर्), Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)