Shloka 43
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
वाचा वाचस्पतिसमः श्रिया श्रीपतिसानभः / बले मरुत्समानः स्यात्स्थिरत्वे हिमवानिव
Transliteration
vācā vācaspatisamaḥ śriyā śrīpatisānabhaḥ / bale marutsamānaḥ syātsthiratve himavāniva
Translation
వాక్కులో వాచస్పతితో సమానుడు, శ్రీలో శ్రీపతితో సదృశుడు; బలంలో మరుతులతో సమానుడు, స్థిరత్వంలో హిమవంతుని వలె అవుతాడు।
Word by Word
वाचाby speech
वाचा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
वाचस्पति-समःequal to Vācaspati (lord of speech)
वाचस्पति-समः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाचस्पति + सम (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); उपमान-तत्पुरुष: 'वाचस्पतिना समः' (equal to Vācaspati)
श्रियाby prosperity/fortune
श्रिया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
श्रीपति-सानभःlike Śrīpati (Vishnu)
श्रीपति-सानभः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रीपति + सानभ (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); उपमान-तत्पुरुष: 'श्रीपतिना सानभः/समनिभः' (like Śrīpati, i.e., Vishnu)
बलेin strength
बले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
मरुत्-समानाḥequal to the Maruts
मरुत्-समानाḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमरुत् + समान (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); उपमान-तत्पुरुष: 'मरुद्भिः समानः' (equal to the Maruts)
स्यात्would be, should be
स्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
FormOptative (विधिलिङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
स्थिरत्वेin steadiness
स्थिरत्वे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थिरत्व (प्रातिपदिक; तद्धित-भाव)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
हिमवान्Himavān (the Himalaya)
हिमवान्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootहिमवत् (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
इवlike, as
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
FormComparative particle (उपमावाचक निपात)