Shloka 3
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
हयग्रीव उवाच सर्वेभ्यो ऽपि पदार्थेभ्यः शाब्दं वस्तु महत्तरम् / सर्वेभ्यो ऽपि हि शब्देभ्यो वेदराशिर्महान्मुने
Transliteration
hayagrīva uvāca sarvebhyo 'pi padārthebhyaḥ śābdaṃ vastu mahattaram / sarvebhyo 'pi hi śabdebhyo vedarāśirmahānmune
Translation
హయగ్రీవుడు పలికెను—ఓ మునీ! సమస్త పదార్థాలకన్నా శబ్దతత్త్వమే మహత్తరము; సమస్త శబ్దాలలో వేదరాశి అత్యంత మహత్తరము।
Word by Word
हयग्रीवःHayagrīva
हयग्रीवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सर्वेभ्यःfrom/than all
सर्वेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), बहुवचन; अपादान (ablative)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चयार्थक अव्यय (particle: also/even)
पदार्थेभ्यःthan the meanings of words / than objects
पदार्थेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootपद-अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, बहुवचन; अपादान
शाब्दम्verbal/pertaining to sound/word
शाब्दम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशाब्द (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of वस्तु)
वस्तुentity/thing
वस्तु:
Karta/Viśeṣya (कर्ता/विशेष्य)
TypeNoun
Rootवस्तु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महत्तरम्greater
महत्तरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक; comparative)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तरप्-प्रत्यय (comparative)
सर्वेभ्यःthan all
सर्वेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, बहुवचन; अपादान
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formparticle (also/even)
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये अव्यय (for/indeed)
शब्देभ्यःthan words/sounds
शब्देभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, बहुवचन; अपादान
वेदराशिःthe mass/collection of the Vedas
वेदराशिः:
Karta/Viśeṣya (कर्ता/विशेष्य)
TypeNoun
Rootवेद-राशि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महान्great
महान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of वेदराशिः)
मुनेO sage
मुने:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन