Shloka 10
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
ह्रादिस्तु लोपामुद्रा स्यात्कामराजस्तु कादिकाः / हंसादेर्वाच्यतां याताः कामराजो महेस्वरः
Transliteration
hrādistu lopāmudrā syātkāmarājastu kādikāḥ / haṃsādervācyatāṃ yātāḥ kāmarājo mahesvaraḥ
Translation
‘హ్రాది’ రూపం లోపాముద్ర, ‘కాది’ రూపం కామరాజ; ‘హంస’ మొదలైన నామాలుగా వాచ్యుడైన ఆ కామరాజుడే మహేశ్వరుడు.
Word by Word
ह्रादिःHrādi (mantra)
ह्रादिः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootह्रादि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (singular); मन्त्र-नाम (name of a mantra-class)
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle)
लोपामुद्राLopāmudrā
लोपामुद्रा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootलोपामुद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (singular)
स्यात्would be/is said to be
स्यात्:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
कामराजःKāmarāja
कामराजः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootकामराज (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (singular)
तुand/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle)
कादिकाःthe Ka-etc. (letters/group beginning with ‘ka’)
कादिकाः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootक-आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: कः आदिः यस्य/कादयः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (plural)
हंसादेःof Haṃsa-etc. (group beginning with ‘haṃsa’)
हंसादेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootहंस-आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: हंसः आदिः यस्य; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (singular)
वाच्यताम्denotability/being the referent
वाच्यताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवाच्यता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘वाच्यत्वम्’ (state of being denoted)
याताःhave gone/attained
याताः:
क्रिया (Predicate; state)
TypeVerb
Rootया (धातु) → यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past participle), क्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (plural)
कामराजःKāmarāja
कामराजः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootकामराज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (singular)
महेस्वरःMahēśvara (the Great Lord)
महेस्वरः:
समानााधिकरण (Apposition to subject)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक; महा + ईश्वर)
Formकर्मधारय-समास: महान् ईश्वरः, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (singular)