Shloka 1
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने गृहराजान्तरकथनं नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच श्रुतमेतन्महावृत्तमाविर्भावादिकं महत् / भण्डासुरवधश्चैव देव्याः श्रीनगरस्थितिः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne gṛharājāntarakathanaṃ nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca śrutametanmahāvṛttamāvirbhāvādikaṃ mahat / bhaṇḍāsuravadhaścaiva devyāḥ śrīnagarasthitiḥ
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణ ఉత్తరభాగంలో, హయగ్రీవ–అగస్త్య సంభాషణలోని లలితోపాఖ్యానంలో ‘గృహరాజాంతరకథనం’ అనే ముప్పైఏడవ అధ్యాయం. అగస్త్యుడు పలికెను—దేవి ఆవిర్భావాది మహావృత్తాంతాన్ని విన్నాను; భండాసురవధమును, దేవి శ్రీనగరస్థితినీ కూడా।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसमाप्तिसूचक अव्यय (quotative/closure particle)
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण (locative)
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर-भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
हयग्रीवागस्त्यसंवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीवागस्त्यसंवादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव-अगस्त्य-संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
ललितोपाख्यानेin the Lalitā narrative
ललितोपाख्याने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता-उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
गृहराजान्तरकथनम्‘Account of the inner (details) of the palace’
गृहराजान्तरकथनम्:
Viśeṣya/Naam (संज्ञा/शीर्षक)
TypeNoun
Rootगृह-राज-अन्तर-कथन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शीर्षक-रूपेण (as title)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञासूचक अव्यय (name-indicator)
सप्तत्रिंशःthirty-seventh
सप्तत्रिंशः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तत्रिंशत् (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अध्यायस्य विशेषण (ordinal ‘37th’)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta/Viśeṣya (कर्ता/विशेष्य)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
श्रुतम्(it is) heard / I have heard
श्रुतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्रुत (प्रातिपदिक; √श्रु क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘heard’ as nominalized past participle
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश (deictic)
महावृत्तम्the great account/episode
महावृत्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा-वृत्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
आविर्भावादिकम्beginning with the manifestation (and so on)
आविर्भावादिकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआविर्भाव-आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (ending with -आदिक ‘etc.’)
महत्great
महत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
भण्डासुरवधःthe slaying of Bhaṇḍāsura
भण्डासुरवधः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभण्डासुर-वध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed/also
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
देव्याःof the Goddess
देव्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
श्रीनगरस्थितिःthe residence/establishment in Śrīnagara
श्रीनगरस्थितिः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्रीनगर-स्थिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन