Shloka 88
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
बहुना किमिहोक्तेन तत्त्वभूतमिदं शृणु / न पक्षपातान्न स्नेहान्न मोहाद्वा मयोच्यते
Transliteration
bahunā kimihoktena tattvabhūtamidaṃ śṛṇu / na pakṣapātānna snehānna mohādvā mayocyate
Translation
ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పి ఏమి ప్రయోజనం? తత్త్వరూపమైన ఈ సత్యాన్ని విను; నేను ఇది పక్షపాతం వల్ల కాదు, స్నేహం వల్ల కాదు, మోహం వల్ల కూడా కాదు అని చెబుతున్నాను.
Word by Word
बहुनाwith much (talk)
बहुना:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (बहु as substantive), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘बहुना’ = ‘by much/with much (talk)’
किम्what
किम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
इहhere
इह:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेश-अव्यय (adverb: here)
उक्तेनby what has been said
उक्तेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootउक्त (प्रातिपदिक; √वच् क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used substantively)
तत्त्व-भूतम्the essential truth
तत्त्व-भूतम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतत्त्व + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (तत्त्वं भूतम् = truly real/essential)
इदम्this
इदम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शृणुhear; listen
शृणु:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु; √श्रु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
नnot
न:
निषेध (negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
पक्षपातात्from partiality
पक्षपातात्:
अपादान (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootपक्षपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
नnor
न:
निषेध (negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
स्नेहात्from affection
स्नेहात्:
अपादान (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootस्नेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
नnor
न:
निषेध (negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
मोहात्from delusion
मोहात्:
अपादान (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootमोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
वाor
वा:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle: or)
मयाby me
मया:
कर्ता (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
उच्यतेis said
उच्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु; √वच्)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)