Shloka 71
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
करिशुण्डदोः कदलिकाकान्तितुल्योरुशोभिनी / अरुणेन दुकूलेन सुस्पर्शेन तनीयसा / अलङ्कृतनितंबाढ्या जघनाभोगभासुरा
Transliteration
kariśuṇḍadoḥ kadalikākāntitulyoruśobhinī / aruṇena dukūlena susparśena tanīyasā / alaṅkṛtanitaṃbāḍhyā jaghanābhogabhāsurā
Translation
ఏనుగు సుందం వంటి భుజాలు కలది, అరటి కాండం వంటి కాంతి గల తొడలతో శోభించెను. అరుణవర్ణమైన, మృదుస్పర్శ గల సన్నని దుకూలంతో ఆవరితమై; అలంకృత నితంబసంపదతో, జఘన వైభవంతో ప్రకాశించెను।
Word by Word
करि-शुण्ड-दोःhaving arms like an elephant’s trunk
करि-शुण्ड-दोः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकरि (प्रातिपदिक) + शुण्ड (प्रातिपदिक) + दोस्/दोष् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (करिशुण्डा इव दोः यस्याः)
कदलिका-कान्ति-तुल्य-ऊरु-शोभिनीwith thighs beautiful like the sheen of a plantain (banana)
कदलिका-कान्ति-तुल्य-ऊरु-शोभिनी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकदलिका (प्रातिपदिक) + कान्ति (प्रातिपदिक) + तुल्य (प्रातिपदिक) + ऊरु (प्रातिपदिक) + शोभिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कदलिकाकान्तितुल्यौ ऊरू यस्याः सा)
अरुणेनwith reddish
अरुणेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootअरुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (contextually dukūla qualifies), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण-भावे (instrumental)
दुकूलेनby/with a fine cloth (silk garment)
दुकूलेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदुकूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण-भावे
सु-स्पर्शेनwith very soft touch
सु-स्पर्शेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय) + स्पर्श (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्मधारयः (सुन्दरः स्पर्शः)
तनीयसाwith a finer (more delicate) one
तनीयसा:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootतनीयस् (प्रातिपदिक; तन्-तुल्यतर)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तुलनात्मक-विशेषण (comparative)
अलङ्कृत-नितंब-आढ्याrich/abundant with an adorned hip
अलङ्कृत-नितंब-आढ्या:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअलङ्कृत (कृदन्त; अलङ्कृ धातु, क्त) + नितंब (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (अलङ्कृतः नितम्बः यस्याः सा)
जघन-आभोग-भासुराshining with the fullness of the hips
जघन-आभोग-भासुरा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजघन (प्रातिपदिक) + आभोग (प्रातिपदिक) + भासुर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (जघनस्य आभोगेन भासुरा)