Previous Verse
Next Verse

Shloka 63

Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context

पादोपधानमूर्धोपधान दन्द्वविराजितम् / गड्डकानां चतुः षष्टिशोभितं पाटलत्विषा

pādopadhānamūrdhopadhāna dandvavirājitam / gaḍḍakānāṃ catuḥ ṣaṣṭiśobhitaṃ pāṭalatviṣā

అందులో పాదోపధానం, మూర్ధోపధానం అనే జంట ప్రకాశించెను; పాటల కాంతితో మెరుస్తూ అరవై నాలుగు గడ్డకాలతో అది శోభించెను.

pāda-upadhāna-mūrdha-upadhānafoot-rest pillow and head-rest pillow
pāda-upadhāna-mūrdha-upadhāna:
Sambandha (सम्बन्ध/Compound member)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक) + upadhāna (प्रातिपदिक) + mūrdhan (प्रातिपदिक) + upadhāna (प्रातिपदिक)
FormDvandva-samāsa (द्वन्द्व), Napuṃsaka (n.) (samāhāra-dvandva), Prathamā/Dvitīyā Ekavacana (sg.) as compound-member; denotes ‘foot-pillow and head-pillow’
dvandva-virājitamadorned by the pair
dvandva-virājitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootdvandva (प्रातिपदिक) + vi-√rāj (धातु) + kta (कृत्)
FormKta/PPP (क्त), Napuṃsaka (n.), Prathamā/Dvitīyā Ekavacana (sg.); tatpuruṣa: ‘dvandvena virājitam’ (adorned by the pair)
gaḍḍakānāmof the knobs/tufts (gaḍḍakas)
gaḍḍakānām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootgaḍḍaka (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.) or Napuṃsaka (n.) (contextual), Ṣaṣṭhī (Gen. 6th), Bahuvacana (pl.)
catuḥ-ṣaṣṭi-śobhitamadorned with sixty-four (of them)
catuḥ-ṣaṣṭi-śobhitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootcatuḥ-ṣaṣṭi (संख्या) + √śubh (धातु) + kta (कृत्)
FormKta/PPP (क्त), Napuṃsaka (n.), Prathamā/Dvitīyā Ekavacana (sg.); tatpuruṣa: ‘catuḥṣaṣṭyā śobhitam’ (adorned with sixty-four)
pāṭala-tviṣāwith a pinkish lustre
pāṭala-tviṣā:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootpāṭala (प्रातिपदिक) + tviṣ (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Tṛtīyā vibhakti (Instr. 3rd), Ekavacana (sg.); tatpuruṣa: ‘pāṭalā tviṣ’ (pink/reddish lustre)