Shloka 91
दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्
Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds
Devanagari script
तदर्घ्यममृतं प्रोक्तं निशाकरकलामयम् / तस्मिंस्तनीयसीर्नौङ्का मणिकॢप्ताः समास्थिताः / निशाकरकला हृद्याः क्रीडन्ति नवयौवनाः
Transliteration
tadarghyamamṛtaṃ proktaṃ niśākarakalāmayam / tasmiṃstanīyasīrnauṅkā maṇikḷptāḥ samāsthitāḥ / niśākarakalā hṛdyāḥ krīḍanti navayauvanāḥ
Translation
ఆ అర్ఘ్యము అమృతమని చెప్పబడింది, అది నిశాకరుని కళలతో నిర్మితమైనది. అందులో రత్నాలతో అలంకరించిన అతి సూక్ష్మ నౌకలు నిలిచివున్నాయి; చంద్రకళలవలె హృద్యమైన నవయౌవనులు అక్కడ క్రీడించుచున్నారు.
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma (कर्म/Object; that [offering])
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
अर्घ्यम्arghya-offering
अर्घ्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअर्घ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नाम (offering/water for worship)
अमृतम्nectar
अमृतम्:
Karma (कर्म/Object; predicate)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नाम
प्रोक्तम्said, declared
प्रोक्तम्:
Karma (कर्म/Object; described as ‘said’)
TypeVerb
Root√वच् (धातु) + प्र + क्त (कृदन्त; भूतकर्मणि)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘प्रोच्यते/प्रोक्तम्’
निशाकरकलामयम्made of moon-phases
निशाकरकलामयम्:
Karma (कर्म/Object; qualifier)
TypeAdjective
Rootनिशाकर-कलामय (प्रातिपदिक; निशाकर + कला + मय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (निशाकरस्य कलाभिः मयम् = consisting of moon-phases)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम
तनीयसीःvery slender (women)
तनीयसीः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootतनीयस् (प्रातिपदिक; तन्-तुलनात्मक/अतिशय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अतिशयवाचक (superlative: very slender)
नौङ्काःboats
नौङ्काः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनौका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; नाम
मणिकॢप्ताःmade/arranged with gems
मणिकॢप्ताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootमणि-कॢप्त (प्रातिपदिक; मणि + कॢप्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (मणिभिः कॢप्ताः = fashioned with gems)
समास्थिताःstationed, set in place
समास्थिताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Root√स्था (धातु) + सम् + आ + क्त (कृदन्त; भूतकर्मणि)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘समास्थित’ = having taken position/being stationed
निशाकरकलाःmoon-phases
निशाकरकलाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनिशाकर-कला (प्रातिपदिक; निशाकर + कला)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (निशाकरस्य कलाः)
हृद्याःdelightful
हृद्याः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootहृद्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
क्रीडन्तिthey play
क्रीडन्ति:
Kriya (क्रिया/Verb; action of subject)
TypeVerb
Root√क्रीड् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
नवयौवनाःyoung people in fresh youth
नवयौवनाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनव-यौवन (प्रातिपदिक; नव + यौवन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः (नवं यौवनं येषाम्/येषां ते) — here as noun for youths