Shloka 82
दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्
Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds
Devanagari script
दीप्ततारुण्यलक्ष्मीका नानालङ्कारभूषिताः / आधाररूपं श्रीमन्तं भगवन्तं हविर्भुजम् / परिष्वज्यैव परितो वर्तन्ते मन्मथालसाः
Transliteration
dīptatāruṇyalakṣmīkā nānālaṅkārabhūṣitāḥ / ādhārarūpaṃ śrīmantaṃ bhagavantaṃ havirbhujam / pariṣvajyaiva parito vartante manmathālasāḥ
Translation
దీప్తమైన యౌవనలక్ష్మితో ప్రకాశించే, నానావిధ అలంకారాలతో భూషితమైన ఆ దేవతాస్త్రీలు ఆధారరూపుడైన శ్రీమంతుడైన భగవాన్ హవిర్భుజుడు (అగ్ని)ని ఆలింగనం చేసి, మన్మథభావంలో అలసటతో చుట్టూ సంచరిస్తారు।
Word by Word
dīpta-tāruṇya-lakṣmīkāḥ(women) possessing radiant youthful beauty
dīpta-tāruṇya-lakṣmīkāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdīpta (कृदन्त) + tāruṇya (प्रातिपदिक) + lakṣmīka (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन); samāsa: dīpta-tāruṇya-lakṣmīkā = 'having the fortune of shining youth'
nānā-alaṅkāra-bhūṣitāḥadorned with various ornaments
nānā-alaṅkāra-bhūṣitāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootnānā (अव्यय) + alaṅkāra (प्रातिपदिक) + bhūṣita (कृदन्त, भूष्)
FormStrīliṅga, Prathamā, Bahuvacana; past passive participle used adjectivally; 'adorned with various ornaments'
ādhāra-rūpamthe support-form
ādhāra-rūpam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootādhāra (प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana (एकवचन); 'in the form of a support'
śrīmantamprosperous, glorious
śrīmantam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśrīmat (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Dvitīyā, Ekavacana; qualifying bhagavantam
bhagavantamthe Lord
bhagavantam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
havir-bhujamthe oblation-eater (Agni)
havir-bhujam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roothavis (प्रातिपदिक) + bhuj (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; 'eater of oblations' (Agni)
pariṣvajyahaving embraced
pariṣvajya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootpariṣvaj (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), 'having embraced'
evaindeed
eva:
Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormNipāta (निपात), emphasis
paritaḥall around
paritaḥ:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootparitaḥ (अव्यय)
FormAvyaya, adverb (क्रियाविशेषण)
vartantethey remain/move about
vartante:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvṛt (धातु)
FormLaṭ (लट्, Present), Prathama-puruṣa (3rd), Bahuvacana; Ātmanepada
manmatha-ālasāḥlove-languid
manmatha-ālasāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootmanmatha (प्रातिपदिक) + ālasa (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Bahuvacana; 'languid with love/desire'