Shloka 3
Ṣoḍaśāvaraṇa-cakre Rudrāṇāṃ Nāma-sthāna-nirdeśa
Rudras in the Sixteen-Enclosure Chakra
Devanagari script
हयग्रीव उवाच तत्र रुद्रा लयः प्रोक्तो मुक्ताजालकनिर्मितः / पञ्चयोजनविस्तारस्तत्संख्यायामशोभितः
Transliteration
hayagrīva uvāca tatra rudrā layaḥ prokto muktājālakanirmitaḥ / pañcayojanavistārastatsaṃkhyāyāmaśobhitaḥ
Translation
హయగ్రీవుడు పలికెను—అక్కడ ‘రుద్రాలయము’ అని చెప్పబడింది; అది ముత్యాల జాలికతో నిర్మితమైనది. దాని విస్తీర్ణం ఐదు యోజనాలు; ఆ పరిమాణ-సంఖ్యతో అది శోభిస్తుంది॥
Word by Word
हयग्रीवःHayagrīva
हयग्रीवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
रुद्रःRudra
रुद्रः:
Karta (कर्ता) (प्रोक्तः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
लयः(named) Laya
लयः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम-रूपेण
प्रोक्तःis said/declared
प्रोक्तः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘प्रोक्त’, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थक (passive predicate)
मुक्ताजालकनिर्मितःmade of a net of pearls
मुक्ताजालकनिर्मितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुक्ता + जालक + निर्मित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण; समास: तत्पुरुष (‘मुक्ताजालकेन निर्मितः’)
पञ्चयोजनविस्तारःhaving a spread of five yojanas
पञ्चयोजनविस्तारः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootपञ्च + योजन + विस्तार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समास: तत्पुरुष (‘पञ्चयोजनः विस्तारः’)
तत्संख्यायाम्in that number/measure
तत्संख्यायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् + संख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समास: तत्पुरुष (‘तस्य संख्या’)
अशोभितःwas not adorned / was unadorned
अशोभितः:
Kriya (क्रिया) (passive predicate)
TypeVerb
Rootशुभ् (धातु)
Formलङ् (Imperfect) न; वस्तुतः क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘अ-शोभित’, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-पूर्वक (negated)