Shloka 54
भण्डासुरवधोत्तरकृत्य-देवस्तुति
Aftermath of Bhaṇḍāsura’s Slaying and the Gods’ Hymn to Lalitā
Devanagari script
तत्पार्श्वे तु समागत्य बद्धाञ्जलिपुटौ स्थितौ / अथ कन्दर्पवीरो ऽपि नमस्कृत्य महेश्वरीम् / व्यज्ञापयदिदं वाक्यं भक्तिनिर्भरमानसः
Transliteration
tatpārśve tu samāgatya baddhāñjalipuṭau sthitau / atha kandarpavīro 'pi namaskṛtya maheśvarīm / vyajñāpayadidaṃ vākyaṃ bhaktinirbharamānasaḥ
Translation
ఆమె పక్కనికి వచ్చి వారు అంజలి బద్ధంగా నిలిచారు. అప్పుడు కందర్పవీరుడు కూడా మహేశ్వరిని నమస్కరించి, భక్తితో నిండిన మనసుతో ఈ వాక్యాన్ని వినవించాడు।
Word by Word
तत्-पार्श्वेat her/his side
तत्-पार्श्वे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (singular); तत्पुरुषः: तस्य पार्श्वे
तुindeed / then
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयबोधक अव्यय (particle: but/indeed)
समागत्यhaving approached
समागत्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-गम् (धातु √गम्)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having come/approached’
बद्ध-अञ्जलि-पुटौwith joined hands (in añjali)
बद्ध-अञ्जलि-पुटौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootबद्ध (कृदन्त, √बन्ध्) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) + पुट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन (dual); तत्पुरुषः: बद्धः अञ्जलिपुटः ययोः (hands joined as a hollow)
स्थितौstood
स्थितौ:
Karta (कर्ता/State of subject)
TypeVerb
Rootस्था (धातु √स्था)
Formक्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘standing’ (agreeing with implied ‘तौ’)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/Sequencer)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरबोधक अव्यय (then/now)
कन्दर्प-वीरःKandarpa (Kāma), the hero
कन्दर्प-वीरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकन्दर्प (प्रातिपदिक) + वीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (singular); कर्मधारयः: कन्दर्पः एव वीरः (i.e., Kāma)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षाबोधक अव्यय (also/even)
नमस्कृत्यhaving saluted
नमस्कृत्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनमस्-√कृ (धातु √कृ with ‘नमस्’)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having saluted’
महेश्वरीम्Maheśvarī (the Great Goddess)
महेश्वरीम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + ईश्वरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (singular); कर्मधारयः: महती ईश्वरी
व्यज्ञापयत्informed / submitted
व्यज्ञापयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-ज्ञा (धातु √ज्ञा, णिच् causative)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपद; णिच्-प्रयोग
इदम्this
इदम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (singular); विशेषणम् वाक्यम्
वाक्यम्statement / words
वाक्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (singular)
भक्ति-निर्भर-मानसःwhose mind was filled with devotion
भक्ति-निर्भर-मानसः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootभक्ति (प्रातिपदिक) + निर्भर (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (singular); बहुव्रीहिः: भक्त्या निर्भरं मानसं यस्य सः