Shloka 7
Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna
Devanagari script
विकीर्मकेशो धरणौ मूर्छितः पतितस्तदा / न लेभे किञ्चिदाश्वासं भ्रातृव्यसनकर्शितः
Transliteration
vikīrmakeśo dharaṇau mūrchitaḥ patitastadā / na lebhe kiñcidāśvāsaṃ bhrātṛvyasanakarśitaḥ
Translation
అప్పుడు అతని జుట్టు చెదరిపోయి, మూర్ఛతో నేలపై పడిపోయెను; సోదరుల విపత్తు దుఃఖంతో క్షీణించి, అతనికి క్షణమాత్రమూ ఆత్మశాంతి లభించలేదు।
Word by Word
विकीर्मकेशःwith dishevelled hair
विकीर्मकेशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि+कीर्म+केश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—विकीर्णाः केशाः यस्य (बहुव्रीहि-प्राय), पाठानुसारं तत्पुरुषरूपेण ग्रहणम्
धरणौon the ground
धरणौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन (वैकल्पिक रूप ‘धरणौ’ = धरण्याम्)
मूर्छितःfainted
मूर्छितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमूर्छ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) ‘मूर्छित’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पतितःfallen
पतितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपत् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) ‘पतित’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
लेभेobtained, found
लेभे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
किञ्चित्anything
किञ्चित्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययवत् प्रयोगः (indefinite ‘anything’)
आश्वासम्relief, consolation
आश्वासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआश्वास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
भ्रातृव्यसनकर्शितःtormented by his brothers’ calamity
भ्रातृव्यसनकर्शितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभ्रातृ+व्यसन+कर्शित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘कर्शित’; समासः—भ्रातॄणां व्यसनेन कर्शितः (तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुष)