Shloka 95
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
तथा बभूव तुमुलं युद्धं शक्तिसुरद्विषाम् / यथा मृत्युरवित्रस्तः प्रजाः संहरते स्वयम्
Transliteration
tathā babhūva tumulaṃ yuddhaṃ śaktisuradviṣām / yathā mṛtyuravitrastaḥ prajāḥ saṃharate svayam
Translation
శక్తులు మరియు దేవద్వేషి దైత్యుల యుద్ధం అతి ఘోరంగా జరిగింది; భయరహితమైన మృత్యువు తానే ప్రజలను సంహరిస్తున్నట్లుగా.
Word by Word
तथाthus, in that manner
तथा:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषणम्): ‘एवम्’
बभूवbecame, was
बभूव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तुमुलम्tumultuous, fierce
तुमुलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुमुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; ‘युद्धम्’ विशेषणम्
युद्धम्battle
युद्धम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
शक्ति-सुरद्विषाम्of the spears and the gods’ enemies (demons)
शक्ति-सुरद्विषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक) + सुरद्विष् (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्वः (शक्तयः च सुरद्विषः), षष्ठी-बहुवचन
यथाas, just as
यथा:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (उपमान/सम्बन्धबोधक): ‘येन प्रकारेण’
मृत्युःDeath
मृत्युः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
अवित्रस्तःunafraid
अवित्रस्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रस् (धातु) + वि (उपसर्ग) + अ- (निषेध) → अवित्रस्त (कृदन्त, क्त)
Formनञ्-पूर्वक क्त-कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘मृत्युः’ विशेषणम्
प्रजाःcreatures, subjects
प्रजाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-बहुवचन
संहरतेwithdraws, destroys
संहरते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहृ (धातु) + सम् (उपसर्ग) → संहर्
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (स्वतन्त्रकर्तृबोधक/adverb): ‘स्वतः’