Shloka 58
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
इत्युक्ते दण्डनाथा सा सदुपायेन हर्षिता / आजुहाव सुधासिंधुमाज्ञां चक्रेश्वरी रणे
Transliteration
ityukte daṇḍanāthā sā sadupāyena harṣitā / ājuhāva sudhāsiṃdhumājñāṃ cakreśvarī raṇe
Translation
ఇట్లు చెప్పబడగానే దండనాథా సదుపాయంతో హర్షించింది. యుద్ధంలో చక్రేశ్వరీ సుధాసింధువును ఆహ్వానించి ఆజ్ఞ ఇచ్చింది.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
FormParticle/quotative (इति-प्रयोगः), indeclinable (अव्यय)
उक्तेwhen (it was) said
उक्ते:
Adhikarana (अधिकरण/locative absolute)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त), Locative singular (सप्तमी एकवचन), Neuter; in locative absolute sense (सप्तमी-तत्काल/सप्तमी-सम्बन्ध)
दण्डनाथाthe commander (lord of punishment/army-chief)
दण्डनाथा:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootदण्ड + नाथ (प्रातिपदिके)
FormFeminine, Nominative (प्रथमा) singular; तत्पुरुष-समासः (दण्डस्य नाथा)
साshe
सा:
Karta (कर्ता/apposition)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (प्रथमा) singular; demonstrative pronoun
सत्-उपायेनby a good means/strategy
सत्-उपायेन:
Karana (करण/instrument)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक) + उपाय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (तृतीया) singular; कर्मधारय-समासः (सदुपायः = उत्तमः उपायः)
हर्षिताdelighted
हर्षिता:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeAdjective
Rootहृष् (धातु) + इत (कृदन्त)
FormPast passive participle (क्त/इत-कृदन्त), Feminine, Nominative (प्रथमा) singular; agrees with सा/दण्डनाथा
आजुहावsummoned/called
आजुहाव:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootह्वा (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष) singular (एकवचन), Parasmaipada; with preverb आ-
सुधा-सिन्धुम्the ocean of nectar
सुधा-सिन्धुम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootसुधा (प्रातिपदिक) + सिन्धु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (द्वितीया) singular; तत्पुरुष-समासः (सुधायाः सिन्धुः)
आज्ञाम्the command/order
आज्ञाम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootआज्ञा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (द्वितीया) singular
चक्रेश्वरीthe mistress of the discus (Cakreśvarī)
चक्रेश्वरी:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootचक्र + ईश्वरी (प्रातिपदिके)
FormFeminine, Nominative (प्रथमा) singular; तत्पुरुष-समासः (चक्रस्य ईश्वरी)
रणेin battle
रणे:
Adhikarana (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative (सप्तमी) singular