Shloka 26
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
अक्षौहिणीसहस्राणामष्टकं समरोद्धतम् / कर्षती कल्पविश्लेषनिर्मर्यादाब्धिसंनिभम्
Transliteration
akṣauhiṇīsahasrāṇāmaṣṭakaṃ samaroddhatam / karṣatī kalpaviśleṣanirmaryādābdhisaṃnibham
Translation
ఆమె యుద్ధోన్మత్తమైన ఎనిమిది సహస్ర అక్షౌహిణీలను లాగుతూ, కల్పాంతంలో సరిహద్దులేని మహాసముద్రంలా కనిపించింది.
Word by Word
अक्षौहिणी-सहस्राणाम्of thousands of army-units
अक्षौहिणी-सहस्राणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअक्षौहिणी (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास; नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन; ‘of thousands of akṣauhiṇīs (army-units)’
अष्टकम्a set of eight
अष्टकम्:
कर्म (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअष्टक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘a set of eight’
समर-उद्धतम्battle-fierce
समर-उद्धतम्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootसमर (प्रातिपदिक) + उद्धत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष/कर्मधारय-भाव; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘arrogant/fierce in battle’ (qualifying अष्टकम्)
कर्षतीdragging
कर्षती:
कर्ता (कर्ता/Agent)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु)
Formकृदन्त (शतृ/वर्तमान कृदन्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘dragging/drawing’
कल्प-विश्लेष-निर्मर्याद-अब्धि-संनिभम्like a boundless ocean at cosmic dissolution
कल्प-विश्लेष-निर्मर्याद-अब्धि-संनिभम्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootकल्प (प्रातिपदिक) + विश्लेष (प्रातिपदिक) + निर्मर्याद (प्रातिपदिक) + अब्धि (प्रातिपदिक) + संनिभ (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘like an ocean without bounds at the dissolution of an aeon’ (qualifying the dragged mass/force)